Kanser Ar覺s覺: Tedavi Prensipleri
Haz覺rlayan: Do癟 Dr. N. S羹leyman zyal癟覺n
Algoloji Bilim Dal覺,
襤stanbul niversitesi 襤stanbul T覺p Fak羹ltesi Anesteziyoloji AD
Kanser Ar覺s覺 Kontrol羹nde Strateji
Kanserde ar覺 tedavisinin amac覺, hasta a癟覺s覺ndan yeterli bir analjezi salay覺p; hastan覺n olabildiince aktif ve kaliteli yaam s羹rmesine katk覺da bulunmaktad覺r. Kanser hastas覺na yakla覺m 癟ok 繹nemlidir. ncelikle hekimler ve hasta yak覺nlar覺 bir tak覺m olarak ibirlii i癟inde hastaya yaklamal覺d覺rlar. Hastaya kar覺 anlay覺l覺 olunmal覺 yaln覺z b覺rak覺lmamal覺d覺r. Gereinde profesyonel psikolojik destek salanmal覺d覺r. Hastan覺n onkolojik a癟覺dan deerlendirilmesi yap覺lmal覺, hastal覺a y繹nelik gerekli tedavileri uygulan覺rken ar覺 kontrol羹 de salanmal覺d覺r. Kanser ar覺s覺n覺n doru ve yerinde deerlendirilmesi hasta i癟in hayati ilk basamakt覺r. Kansere bal覺 繹zg羹n ar覺 sendromlar覺n覺 tan覺mak, bunlar覺n alt覺nda yatan mekanizmalar覺 anlamak her zaman yeterli olmamaktad覺r. Deerlendirmede fiziksel problemi anlamakla kalmay覺p, psikolojik, sosyal ve duygusal bileenleri de anlamak gerekmektedir.
Kanser ar覺s覺nda uygulanan tedavi stratejisi D羹nya Sal覺k Tekilat覺 (WHO) taraf覺ndan ayr覺nt覺l覺 olarak belirlenmitir. Analjezik ila癟 uygulamas覺nda merdiven sistemi ad覺 verilen bu stratejiye g繹re basit analjeziklerle balayarak daha karma覺k y繹ntemlere ge癟ilmektedir.
Bu sistem hastadan hastaya ve ar覺n覺n yerine g繹re farkl覺l覺k g繹stermekle birlikte b羹t羹n hastalarda uygulanabilir. Hastaya uygulanacak y繹ntemlerin ama癟lar覺:
1. Ar覺s覺z uyku s羹resini uzatmak.
2. 襤stirahat halinde ar覺 hissetirmemek.
3. Ayakta veya hareket halinde iken hastan覺n ar覺 duymamas覺n覺 salamak olarak 繹zetlenebilir.
襤lk yakla覺m, kemoterapi, radyoterapi, cerrahi gibi kanser tedavi y繹ntemlerinin uygulanmas覺d覺r. Ancak bu arada ar覺 kontrol羹ne y繹nelik ila癟 uygulamas覺nda ve dier semptomatik tedavinin balamas覺nda bir sak覺nca yoktur. Hatta ar覺 kontrol y繹ntemlerinin uygulanmas覺 s繹z羹 edilen tedavi y繹ntemleri i癟in uygun bir ortam haz覺rlamaktad覺r.
Kanser Ar覺s覺 ve analjezik ila癟 kullan覺m覺
襤deal bir analjezikte bulunmas覺 gereken 繹zellikler;
繚 Oral yoldan kullan覺ld覺覺nda etkili olabilmesi
繚 Yeterli analjezik etkiye sahip olmas覺
繚 Tolerans ve addiksiyon yapmamas覺
繚 Y羹ksek merkezlerde spesifik etki g繹stermesi ve
繚 Antidotunun bulunmas覺 olarak 繹zetlenebilir. Ancak g羹n羹m羹zde kullan覺lan analjeziklerin hi癟biri bu ideal 繹zelliklere sahip deildir. Bu nedenle doru analjezik se癟iminde; 襤lac覺n farmakolojik 繹zellikleri, ar覺n覺n iddeti ve hastan覺n psikososyal 繹zellikleri g繹z 繹n羹nde bulundurulmal覺d覺r. Analjeziklerin doru se癟iminin yan覺 s覺ra kullan覺m覺 ile ilgili ilkeler de bilinmeli ve bu ajanlar doru kullan覺lmal覺d覺r.
Analjezik kullan覺m ilkeleri:
Analjezik kullan覺m覺n覺n temel kurallar覺 u maddeleri i癟erir:
繚 Analjezik dozu her hasta i癟in ayr覺 d羹zenlenir.
繚 D羹zenli aral覺klarla ve ar覺 balamadan verilir.
繚 ncelikle oral yoldan verilmeleri tercih edilir.
繚 Merdiven sistemine uyularak deitirilmelidir.
Bu ilkeleri biraz daha detayl覺 a癟覺klayal覺m;
Analjezik dozu hastaya g繹re ayarlan覺r:
Analjeziklerin etki dozu hastadan hastaya farkl覺l覺k g繹sterir. Ayr覺ca ar覺n覺n nitelii ve iddeti verilen analjeziin etkinliini 繹nemli 繹l癟羹de etkiler. Bu nedenle analjezik dozu her hasta i癟in ayr覺 ayr覺 belirlenmelidir. Analjezik dozu ayarlan覺rken dikkat edilmesi gereken dier 繹nemli bir nokta da ne gerektiinden az ne de fazla ila癟 vermektir. 襤la癟 gerektiinden az dozda verilirse analjezik etki yetersiz; fazla verildiinde ise toksik doza 癟覺k覺lm覺 olur. Bu nedenle etkin dozun saptanmas覺 gereklidir. zellikle opioid ila癟lar y羹ksek dozda verildiinde a覺r sedasyon ortaya 癟覺kmaktad覺r. Uygun doz, yeterli analjezi salayan fakat sedasyon meydana getirmeyen dozdur.
.Analjezikler belirli zaman aral覺klar覺 ile verilmelidir.
Analjezikler dier ila癟lar gibi kanda belirli yar覺lanma s羹resine sahiptirler. Bu nedenle etki s羹releri belirlidir. Bir癟ok hekim taraf覺ndan analjezikler yemek saatlerine g繹re verilmektedir. Sabah kahvalt覺s覺 ile 繹le yemei aras覺 ortalama 4-5 saattir. le yemei ve akam yemei aras覺 8 saat civar覺ndad覺r. Sabaha kadar ge癟en s羹re ise 12 saati bulmaktad覺r. B繹ylece analjeziklerin yemek saatlerine g繹re verilmesinin ne denli yanl覺 olduunu g繹stermektedir. Analjezikler belirli zaman aral覺klar覺 ile verildiinde 癟ou kez yeterli analjezi elde edilebilmektedir.
Analjezikler ar覺 balamadan verilmelidir.
Yukar覺da belirtildii gibi analjezikler belirli yar覺lanma s羹resine sahip ila癟lard覺r. ou kez analjezikler ar覺 yeniden balay覺p dayan覺lmaz hale geldiinde verilmektedir. Bu da analjezik tedaviye her seferinde yeniden, s覺f覺r noktas覺ndan balan覺lmas覺 anlam覺na gelmektedir. Antihipertansif ya da antidiabetik tedavide ancak s羹reli ila癟 kullan覺m覺yla belirli bir reg羹lasyon salanmaktadr. Ayn覺 durum analjezikler i癟in de ge癟erli olup analjezikler ar覺 balamadan 繹nce verilmelidir. Analjeziklerin uygulama yolunun 繹zellikleri de 繹nemlidir. rnein oral kullan覺m tercih edilmise, oral yoldan verilen bir anajeziin absorbe edilip etkin hale gelebilmesi bir saate yak覺n bir s羹re al覺r. Bu nedenle analjeziin etki s羹resi saptand覺ktan sonra yeniden verilirken bu s羹renin hesaba kat覺lmas覺 gerekir. rnein, bir analjezik 9 saat etkili ise her sekiz saatte bir verilmesi gerekir.
Analjezik kullan覺m覺nda 繹nce oral yol tercih edilmelidir.
Dier yollar ancak oral yol etkili olmad覺覺 ya da etkisini yitirdii takdirde se癟ilmelidir. Ancak oral yol tercih edilirken analjezik ila癟lar覺n yan etkileri ve 繹zellikle sedasyon dikkate al覺nmal覺d覺r. sAnaljezik kullan覺m ilkeleri t羹m kronik ar覺 sendromlar覺 i癟in ge癟erli olmakla birlikte, 繹zellikle kanser ar覺lar覺nda kullan覺m覺nda bu ilkeler 癟ok daha b羹y羹k 繹neme sahiptirler.
Kanser ar覺lar覺n覺n tedavisinde kullan覺lan ila癟 ve y繹ntemlerle ar覺 ile baa 癟覺kmada b羹y羹k 繹l癟羹de baar覺 beklenirse de, 繹zellikle opioid tipi, dier deyile morfin ve benzeri analjeziklerin ba覺ml覺l覺k yap覺c覺 繹zelliklerinden kaynaklanan korku nedeniyle yeteri kadar yararlan覺lamamaktad覺r. Kanser ar覺s覺nda uygulanan tedavi stratejisi D羹nya Sal覺k Tekilat覺 (WHO) taraf覺ndan ayr覺nt覺l覺 olarak belirlenmitir. Merdiven sistemi ad覺 verilen bu stratejiye g繹re basit analjeziklerle balayarak daha karma覺k y繹ntemlere ge癟ilmektedir (ekil1).
Bu sistem hastadan hastaya ve ar覺n覺n yerine g繹re farkl覺l覺k g繹stermekle birlikte b羹t羹n hastalarda uygulanabilir. 襤lk basamakta aspirin, parasetamol ve dier nonsteroidler gibi nonopioid ajanlar yeterli olacakt覺r. Ar覺 iddetlendiinde bu ila癟lar yetersiz hale gelir. O zaman bu ajanlara ek olarak kodein, tramadol gibi zay覺f opioidlerin verilmesi gereklidir. NSA襤襤 lar覺n, 繹zellikle prostaglandin sentezini artt覺r覺c覺 kemik metastazlar覺nda etkili olduu, ileri s羹relmektedir.
襤kinci basamak ila癟lar覺n覺n verilmesine ramen ar覺s覺 s羹ren veya iddetlenen hastalarda g羹癟l羹 opioidlerden morfin ve benzeri opioidlere ge癟ilmesi gereklidir. Opioid ve
nonopioid ila癟lar覺n yan覺s覺ra 癟eitli adjuvanlar覺n da kullan覺lmas覺nda yarar vard覺r. Sekonder analjezik ad覺 verilen bu ajanlar覺n ba覺nda trisiklik antidepresanlar gelmektedir. Ayr覺ca kortikosteroidlerin, antikonv羹lsanlar覺n, oral lokal anesteziklerin (meksilitin), kalsitoninin 繹zellikle kanserli hastalarda adjuvan olarak kullan覺lmas覺nda yarar vard覺r.
Analjezik verilirken hastan覺n ar覺s覺n覺 kontrol alt覺na almak esast覺r. Ancak ar覺y覺 kontrol ederken hastan覺n aktivetisinin de g繹z繹n羹ne al覺nmas覺 gerekir. zellikle oral opioidler kullan覺l覺rken bu ilkenin ak覺ldan 癟覺kar覺lmamas覺 gerekir. S覺kl覺kla yap覺lan bir yanl覺, ar覺y覺 kontrol alt覺na alma amac覺 ile oral opioidlerin 癟ok y羹ksek dozda kullan覺lmas覺 ve bunun sonucu hastan覺n ar覺s覺n覺 kontrol ederken hastan覺n aktivitesini t羹m羹yle yitirmesidir. Analjeziklerin bu ekilde kullan覺m覺 yanl覺t覺r. Analjezik verilirken hastan覺n fizyolojik d羹zeninin korunmas覺 gerekir. Yani hasta gece uyumal覺, g羹nd羹z uyan覺k kalmal覺d覺r.
Ar覺n覺n nedeni ve mekanizmas覺 kullan覺lacak ila癟lar覺n belirlenmesinde 繹nemli rol oynar. Yukar覺da da belirtildii gibi kemik metastazlar覺nda prostaglandin sentezi inhibit繹r羹 nonsteroid antiinflamatuarlar etkili olurlar. Buna kar覺n bir sinir ya da medulla spinalis hasar覺 sonucu ortaya 癟覺kan yanma tarz覺ndaki deaferentasyon ar覺lar覺nda analjezikler etkili olmamaktad覺r. Bu tip ar覺larda trisiklik antidepresan ve flufenazin kombinasyonlar覺 daha etkili olmaktad覺r. Sinir bas覺s覺na bal覺 ar覺larda kortikosteroidler de yararl覺d覺r.
Analjezik ila癟 kullan覺m覺nda dikkat edilecek bir dier 繹nemli nokta ise hastan覺n ya覺d覺r. Yal覺 hastalarda ve 癟ocuklarda bu konuda 繹zel dikkat edilecek n覺oktalar ve doz ayarlamalar覺 g繹z 繹n羹nde bulundurulmal覺d覺r.
Analjezikler yukar覺daki ilkeler g繹z繹n羹ne al覺narak kullan覺ld覺覺nda 癟ou kez etkili olmaktad覺r. WHOnun analjezik basamak uygulamas覺n覺n baar覺l覺 olamad覺覺 %3 ile % 10 hastan覺n ar覺 kontrol羹 i癟in yeni basamak 繹nerileri bulunmaktad覺r. Bu basamaklar spinal opioid uygulamalar覺 ve sinir bloklar覺 bata olmak 羹zere giriimsel ar覺 kontrol羹 y繹ntemlerini i癟erir. Sonu癟 olarak; analjezikler kullan覺lmadan 繹nce ar覺lar, titizlikle irdelenmeli, ve deerlendirilmeli, tedavi stratejisi belirlenmeli, uygun analjezik ve yard覺mc覺 ila癟lar se癟ilerek tedavi d羹zenlenmelidir. En 繹nemlisi de hastan覺n ve tedaviye yan覺t覺n覺n yak覺n takibi yap覺lmal覺d覺r. Analjezikleri kullan覺rken bu ajanlar覺n t羹m farmakolojik etkilerinin, yan etkilerinin iyi bilinmesi gereklidir.
Spinal opioid uygulamalar覺
Spinal opioid uygulamas覺nda dikkat edilecek en 繹nemli nokta hasta se癟imi kriterlerine uygunluktur. Daha 繹nce uygulanan t覺bbi tedaviye ve daha az invazif uygulamalara yan覺ts覺z olan hastalar, oral opioid kullan覺m覺 yetersiz olanlar veya kullan覺lan y羹ksek doz ila癟 nedeniyle oluan yan etkileri tolere edemeyen hastalar spinal opioid uygulamas覺 i癟in aday olabilir. Ancak bu hastalar覺n psikiyatrik deerlendirmeleri yap覺lm覺 olmal覺d覺r. Buna g繹re hastalar, ila癟 veya alkol ba覺ml覺s覺 olmamal覺 ve hastalar覺n aktif psikoz, ciddi depresyon, somatizasyon gibi major psikiyatrik bir rahats覺zl覺覺 bulunmamal覺d覺r. Bu kriterlere uygun olan hastalarda ge癟ici olarak sistemik veya spinal opioid uygulan覺r. Spinal opioid uygulamas覺 n繹ropatik ar覺larda etkili olmayabilir. Kal覺c覺 sistem 繹ncesi, ge癟ici kateterizasyon ile spinal opioid uygulanmas覺 b繹yle bir durumda y繹ntemin etkili olup olmayaca覺n覺 ortaya koyacakt覺r. Bu uygulamaya baar覺l覺 yan覺t al覺nmas覺 halinde, bu hastalara kal覺c覺 sistem yerletirilir.
Kal覺c覺 sistemler epidural veya intratekal olarak uygulanabilir. Rezervuarl覺 port sistemli cihazlar覺n, genellikle epidural yerleimi tercih edilir. Bu sistemlerle epidural alana daha y羹ksek vol羹mde (5 10 ml) ila癟 enjeksiyonu yap覺labilir. Ayr覺ca lokal anestezik opioid kar覺覺m覺 enjeksiyonu gibi uygulamalar epidural yoldan daha g羹venli olarak kullan覺labilir. Ancak epidural uygulamada dermatomal analjezi, fibrozis oluumu gibi sorunlar olabilir. Man羹el, bas覺n癟l覺 veya elektronik pompal覺 cihazlar覺n ise intratekal kullan覺m覺 uygundur. Bu yolla d羹羹k vol羹mle dahi (0.1 2 ml) geni alanda analjezi salan覺r. Bu uygulamalar覺n en belirgin klinik 羹st羹nl羹羹 doz tasarrufu salanmas覺d覺r. Buna g繹re 繹rnein, 300 mg oral morfin kullan覺m覺, 100 mg parental morfine, 10 mg epidural morfine ve 1 mg intratekal morfine eit analjezi salar. Ancak y繹nteme ait ve ila癟a ait 癟eitli yan etkiler bulunmaktad覺r. Bunlar覺n en ciddisi erken veya ge癟 oluabilen solunum depresyonudur.
Sinir bloklar覺
Somatik ve sempatik bloklar uygulanabilir. T羹m kal覺c覺 bloklardan 繹nce hastaya 2 veya 3 kez ge癟ici blok uygulanmal覺 ve sonucun deerlendirilmesine g繹re kal覺c覺 bloa karar verilmelidir.
Somatik blok uygulamalar覺 santral olarak (epidural, supdural ve intratekal n繹rolitik uygulamalar覺) veya periferik sinirler 羹zerine uygulanabilir. Her blok uygulamas覺n覺n kendine 繹zg羹 endikasyon ve yan etkisi vard覺r.
Kanser ar覺s覺 kontrol羹nde uygulanan sempatik sinir bloklar覺; stellat ganglion, torakal sempatik ganglion, splanknik pleksus, 癟繹lyak ganglion, lumbar sempatik zincir, s羹perior hipogastrik pleksus ve impar ganglion bloudur. Prognostik blok sonras覺 ger癟ekletirilen bu kal覺c覺 sempatik blok uygulamalar覺, genellikler kansere bal覺 baz覺 ar覺 sendromlar覺nda (Pancoast t羹m繹r羹, pankreas t羹m繹r羹, pelvik alan t羹m繹r羹 ar覺lar覺nda) olduk癟a etkili ve g羹venli y繹ntemlerdir.
N繹roirurjik y繹ntemler
Kordotomi, myelotomi, hipofizektomi, intraserebroventrik羹ler kateterizasyon gibi giriimler de kanser ar覺s覺 kontrol羹nde kullan覺lmaktad覺r.
Kanserde ar覺 kontrol羹 i癟in 繹nerileri 繹zetleyecek olursak:
- zg羹n ve iyi tan覺d覺覺n覺z bir ila癟la balay覺n
- Uygulama yolunu hastan覺n gereksinimine g繹re ayarlay覺n
- 襤lk doz titrasyonundan sonra d羹zenli uygulama 繹nerin
- 襤la癟 kombinasyonu 繹nererek analjezik etkiyi art覺r覺n
- Sedasyonu art覺ran analjezik kombinasyonlar覺ndan ka癟覺n覺n
- Yan etkileri bilin ve koruyucu tedavi 繹nerin
- Tolerans geliimini izleyin ve alternatif tedaviye ge癟in
- Doz a覺m覺ndan ka癟覺n覺n
Yukar覺da s繹z羹n羹 ettiimiz anlay覺, yakla覺m, kullana geldiimiz ila癟lar ve y繹ntemlere kar覺n g羹n羹m羹zde 繹zellikle gelimekte olan 羹lkelerde kanser ar覺s覺 tam olarak tedavi edilememektedir. D羹nya Sal覺k rg羹t羹 (WHO) 癟eitli 羹lkelerden toplad覺覺 bilgileri deerlendirdiinde kanser ar覺s覺n覺n g羹n羹m羹zde neden tam olarak tedavi edilemediine y繹nelik 癟eitli nedenler saptam覺t覺r:* Kanser ar覺s覺na y繹nelik tedaviye ve palyatif bak覺ma y繹nelik ulusal bir politikan覺n bulunmamas覺,
* Bir癟ok kanser ar覺s覺n覺n dinebileceine dair sal覺k 癟al覺anlar覺n覺n, politikac覺lar覺n, y繹neticilerin yeterince bilin癟li olmamas覺,
* Sal覺k hizmeti sunum sistemlerinin ve personelin maddi kaynak k覺s覺tlamas覺,
* Opioidlerin kullan覺m覺n覺n psikolojik ba覺ml覺l覺k ve ila癟 kullan覺m覺na yol a癟ma kayg覺s覺,
* Opioid analjeziklerin kullan覺m覺n覺n kanuni k覺s覺tlamas覺
Bu sorunlar ile ba edilmesinde anahtar olmak 羹zere WHO stratejik bir yol belirlemitir. Kanuni otorite klinisyenler, hemireler ve eczac覺lar opioidlerin gereksinim duyan hastalara 繹nerme, da覺tma ve uygulama hakk覺na kanunen sahip olmal覺d覺rlar. Bu ilemler s覺ras覺nda uygun bir ekilde kay覺t tutulmal覺d覺r. Uygun kay覺t tutma ve g羹venilirlik gereklilikleri sal覺k 癟al覺anlar覺n覺 bu iten soutmayacak d羹zeyde olmal覺d覺r. Opioidler ulaabilecekleri kadar 癟ok kanser hastas覺na uygun yerlerde bulunmal覺d覺r.
Gelimekte olan 羹lkelerde olduu gibi 羹lkemizde de kanser ar覺s覺 tam olarak tedavi edilememektedir. Bu nedenle 繹ncelikle kamuoyunun oluturulmas覺 i癟in bir癟ok t覺bbi kuruluun ve topluluun sorumluluk y羹klenerek, bu konuda 繹zellikle hekimlerin bilin癟lendirilmesi gerekmektedir.
Posted in Kanser ve eitleri on Austos 11th, 2007 by admin | | 0 Comments
Kemik 襤lii Nakli
KEM襤K 襤L襤襤 TRANSPLANTASYONUNUN PRAT襤K ESASLARI
Kemik ilii transplantasyonu (K襤T) veya periferik k繹k h羹cre transplantasyonu (PKHT) 繹l羹mc羹l olabile kan veya ba覺覺kl覺k sistemi hastal覺klar覺n tedavisinde baar覺yla uygulanan bir tedavi y繹ntemidir. 襤lk olarak 1968de baar覺l覺 olarak uygulanm覺t覺r. Bug羹n s覺kl覺kla l繹semi (kan kanseri), aplastik anemi, Hodgkin Hastal覺覺 gibi 癟eitli lenfomalar, multiple myeloma, ba覺覺kl覺k sistemi hastal覺klar覺 ile meme ve over kanseri gibi baz覺 solid t羹m繹rlerin tedavisinde kullan覺lmaktad覺r.1991de, Amerikada, 7500den fazla kiiye K襤T uygulanm覺t覺r. K襤T ile her ne kadar y覺lda binlerce hayat kurtar覺l覺rsa da, buna ihtiya癟 duyan hastalar覺n pek 癟ouna da (yakla覺k %70) uygun verici olmad覺覺ndan transplantasyon yap覺lamamaktad覺r.
KEM襤K 襤L襤襤 NED襤R?
Kemik ilii, kemiklerin i癟erisinde bulunan s羹ngerimsi bir dokudur. Sternum (g繹g羹s kafesi 繹n kemii), kafatas覺, kaburga ve omurlar v羹cudun kan h羹crelerini yapacak olan k繹k h羹crelerini i癟erirler. Bu kan h羹creleri, infeksiyonlarla savaan l繹kosit, dokulara ve organlara oksijen ta覺yan ve yine bu dokular覺n art覺k maddelerini uzaklat覺ran eritrosit ve kan覺n p覺ht覺lamas覺n覺 salayan trombositlerdir.
KEM襤K 襤L襤襤 TRANSPLANTASYONUNA NE GEREK VAR?
L繹semi, aplastik anemi, baz覺 ba覺覺kl覺k sistemi hastal覺klar覺nda kemik iliindeki (K襤) k繹k h羹crelerde g繹revini tam olarak yapamama sonucu, a覺r覺 say覺da hatal覺 ve olgunlamam覺 kan h羹crelerinin yap覺m覺 (l繹semili olgular) veya kan h羹cre say覺lar覺nda d羹羹kl羹k (aplastik anemili olgular) s繹z konusu olur. ok miktardaki olgunlamam覺 ve hatal覺 kan h羹creleri normal kan h羹crelerinin yap覺m覺n覺 engeller ve kan yoluyla dier organlar覺 igal eder.
Bu anormal k繹k ve kan h羹crelerini ortadan kald覺rmak i癟in y羹ksek dozlarda ila癟 ve/veya 覺覺n tedavisi gereklidir. Bu tedaviler sadece anormal h羹creleri 繹ld羹rmekle kalmaz ayn覺 zamanda K襤deki normal h羹creleri de harap eder. Baz覺 lenf h羹cre kanserlerinde (lenfoma) ve dier baz覺 kanser t羹rlerinde de tedavi ama癟l覺 kullan覺lan y羹ksek doz tedaviler, benzer bir ekilde sal覺kl覺 K襤de tahribat yaratabililir. K襤T, youn kanser tedavisi ile tahrip olan hastal覺kl覺 K襤nin, normal bir K襤 ile yer deitirmesi vas覺tas覺yla bu hastal覺klar覺n tedavi edilebilmesine olana覺 salar.
K襤T her ne kadar hastal覺覺n y羹zde y羹z n羹ks etmeyeceini garantisi vermese de k羹r ans覺n覺 veya en az覺ndan pek 癟ok hasta i癟in hastal覺ks覺z yaam s羹resini artt覺r覺r.
TRANSPLANTASYON T襤PLER襤
K襤Tde hastal覺kl覺 K襤 tahrip edilerek yerine sal覺kl覺 K襤 hastan覺n kan ak覺m覺na verilir. Baar覺l覺 bir transplantasyonda verilen yeni, salam K襤 b羹y羹k kemiklerin boluklar覺na (ilie) g繹癟 eder, yerleir ve normal kan h羹crelerinin yap覺m覺na balarlar.
Eer verilen K襤 hasta d覺覺nda baka bir kiiden al覺nd覺ysa, K襤T, allojeneik K襤T olarak adland覺r覺l覺r. K襤 veren kii hastan覺n ikizi ise bu transplantasyona da sinjeneik K襤T ad覺 verilir. Allogeneik K襤Tde, vericinin K襤 al覺c覺n覺n K襤 ile m羹mk羹n olduunca m羹kemmel derecede genetik uyum i癟erisinde olmal覺d覺r. Eer bu genetik uyum iyi deilse, vercinin ilii hastan覺n v羹cudunu yabanc覺 madde olarak alg覺lar ve onu yok etmek i癟in sald覺r覺ya ge癟er. Hastan覺n hayat覺n覺 tehdit edebilen bu duruma Greft Versus Host Hastal覺覺 (GVHH) denir. Bunun tersine, hastan覺n ba覺覺kl覺k sistemi de verilen yeni ilii tahrip edebilir. Bu olaya da Greft Reddi denir.
Hastalar覺n genetik olarak tam uyumlu erkek kardee sahip olma olas覺l覺覺 %35dir. Eer hasta i癟in i癟in b繹yle bir verici yoksa, uluslararas覺 K襤 vericiler kay覺tlar覺ndan uygun bir verici arat覺r覺labilir. Yine ayr覺ca uygunsuz bir verici veya otolog transplantasyon olas覺l覺klar覺 g繹z 繹n羹ne al覺nabilir.
Belirli olgularda hastalar kendi kendilerinin K襤 vericileri olabilirler. Bu durum Otolog K襤T olarak adland覺r覺l覺r. Otolog K襤T hastal覺klar覺n K襤ni hen羹z tutmad覺klar覺 d繹nemlerde (s覺kl覺kla meme, over, beyin kanserleri, Hodgkin ve Hodgkin d覺覺 lenfomalarda) uygulanabilir. K襤 tutulumu olan hastal覺klarda, transplantasyondan 繹nce, al覺nan K襤 tedavi sonras覺nda kalabilmi olabilecek kanserli h羹crelerin ortadan kald覺r覺lmas覺 i癟in bir ieleme (purging) maruz tutulabilir.
TRANSPLANTASYON HAZIRLII
Baar覺l覺 transplantasyon i癟in, hastan覺n bu ileme katlanabilecek kadar sal覺kl覺 olmas覺 gerekir. Hastan覺n K襤Te uygunluu tespit edilirken ya, genel fizik durum, hastan覺n tan覺s覺 ve hastal覺覺n evresi g繹z 繹n羹ne al覺nmal覺d覺r.
K襤T 繹ncesinde hastan覺n fizik kapasitesinin bu ilemi kald覺r覺p kald覺ramayaca覺na ilikin bir dizi test yapmak gerekir. Transplantasyon sonras覺 v羹cut fonksiyonlar覺nda herhangi bir bozulma olup olmad覺覺n覺 tespit i癟in transplantasyon 繹ncesi kalb, akcier, b繹brek ve dier hayati organlar覺n ilevlerinin testleri yap覺lmal覺d覺r. Bu testlerin yap覺lmas覺 i癟in genellikle hastan覺n hastaneye yatmas覺na gerek yoktur.
Baar覺l覺 bir K襤T i癟in problemleri ve ilemin yan etkilerini h覺zla tan覺yarak, uygun tedavisine biran 繹nce balayabilecek doktor, hemire ve dier 癟al覺anlardan oluan tecr羹beli bir t覺bbi ekibe ihtiya癟 vard覺r.
KEM襤K 襤L襤襤 TOPLANMASI 襤LEM襤
Bu ilem, hastan覺n kendisinin (otolog) veya baka bir bireyin (allojeneik) verici olmas覺na g繹re deimez. K襤 toplanmas覺 genel aneztezi alt覺nda ameliyathanede yap覺l覺r. Verici i癟in 癟ok az rahats覺zl覺k verici ve 癟ok az riskli bir ilemdir.
Hasta genel aneztesi alt覺nda iken,olduk癟a fazla miktarda K襤 i癟eren leen kemiine arkadan ine ile girilir. K襤 kandan dah koyu, k覺rm覺z覺 bir s覺v覺 olarak enjekt繹r ile 癟ekilir. Yeterli K襤 toplamak i癟in giri yerine 癟ok yak覺n 癟eitli yerlerden ilem tekrarlan覺r. Ciltte cerrahi kesime ve dikie ihtiya癟 yoktur,sadece inenin giri yerine ait k羹癟羹k bir delik vard覺r.Toplanacak K襤 miktar覺 hastan覺n kilosuna ve 癟ekilen materyaldeki k繹k h羹cre younluuna g繹re deiir. Genellikle bir veya 5 羹nite kan ve K襤 癟ekilir. Her ne kadar bu miktar 癟ok gibi g繹r羹nse de, vericinin t羹m K襤nin ancak %2ni oluturur. Yakla覺k d繹rt hafta i癟erisinde de v羹cut kay覺p olan miktar yerine yenisini yapar.
Hasta aneztezi ortadan kalk覺nca K襤 toplama yerinde hafif de olsa rahats覺zl覺k hissedebilecektedir. Bu ar覺 buz 羹zerinde kayarak d羹mek ile oluan ar覺ya benzer ve kolayl覺kla basit ar覺 kesicilerle ile kontrol alt覺na al覺nabilir. K襤 vericisi hasta d覺覺ndaki baka bir bireyse, bir gece hastanede yatt覺ktan sonra taburcu edilebilir ve birka癟 g羹n i癟erisinde normal aktivitesine geri d繹ner.
Posted in Kanser ve eitleri on Austos 11th, 2007 by admin | | 0 Comments
Kanser Ar覺s覺: Tan覺m覺 ve Deerlendirilmesi
Haz覺rlayan: Do癟 Dr. N. S羹leyman zyal癟覺n
Algoloji Bilim Dal覺,
襤stanbul niversitesi 襤stanbul T覺p Fak羹ltesi Anesteziyoloji AD
SorununTan覺m覺
T羹m ar覺 sendromlar覺 g繹zden ge癟irildiinde kansere bal覺 ar覺lar覺n 癟ok 繹nemli bir
yer tuttuunu g繹rmekteyiz. Kanser ar覺s覺, yaratt覺覺 hastaya ve aileye ait psikososyal sorunlar覺 ve i g羹c羹 kay覺plar覺 a癟覺s覺ndan, 羹lkelerin ekonomilerini de etkileyebilen 繹nemli bir olgudur. Epidemiyolojik arat覺rmalarda her y覺l yakla覺k 7 milyon yeni kanser tan覺s覺 konduu ve 14 milyon kanserli hastan覺n bulunduu saptanm覺t覺r. Ayn覺 arat覺rma sonu癟lar覺na g繹re her y覺l 5 milyon hastan覺n kanser nedeniyle yaam覺n覺 yitirdii bildirilmitir. Bu da d羹nyadaki t羹m 繹l羹mleri % 10una yak覺nd覺r.
Kanserli hastalar覺n % 20-50sinde ilk bavuruda, % 30-40覺nda tedavi s覺ras覺nda, %75-90覺nda ileri evrede ve son d繹nemde ar覺 vard覺r; hasta ve yak覺nlar覺 i癟in ARI, 繹l羹m羹n kendisinden bile daha b羹y羹k bir korku kayna覺d覺r. Kanserli hastalar覺n ortalama %30 ile 50sinin ar覺 yak覺nmalar覺 olduu d羹羹n羹l羹rse, bu durumda iyimser bir hesapla u anda d羹nyada, yakla覺k 5 milyon kii kanser nedeniyle ar覺 癟ekmektedir. 2600 hastay覺 i癟eren 12 arat覺rmada kanser ar覺s覺n覺n ancak %50 oran覺nda kontrol alt覺na al覺nabildii g繹sterilmitir. Buna kar覺l覺k WHO verilerine g繹re farmakolojik y繹ntemlerle ar覺n覺n % 80i kontrol alt覺na al覺nabilmektedir.
Kanserli Hastada Ar覺ya Genel Yakla覺m
Ar覺 kontrol羹n羹n basamaklar覺;
* Ar覺 iddetini deerlendirme
* Ar覺n覺n detayl覺 hikayesinin sorgulanmas覺
* Hastan覺n psikolojik durumunun deerlendirilmesi
* Dikkatli bir fizik muayene
* Gerekli t羹m arat覺rmalar覺n yap覺lmas覺
* Ar覺 kontrol羹nde alternatif y繹ntemleri hat覺rlamak
* Tedavi sonu癟lar覺n覺n deerlendirilmesi eklinde 繹zetlenebilir.
Hastan覺n ar覺s覺n覺n varl覺覺na inanmak ve bunu etrafl覺ca irdelemek 癟ok 繹nemlidir. Ar覺n覺n iddetinin yanl覺 deerlendirilmesi ya da hastaya yaratt覺覺 maluliyetin tam alg覺lanmamas覺, yetersiz bir fizik muayene ve tetkik ne yaz覺k ki yanl覺 tan覺 ve yetersiz tedaviye yol a癟ar. Tam anlam覺 ile 癟繹z羹mlenmemi bir ar覺 sendromunda doru ve yeterli tedavi i癟in mutlaka uygulanan tedavilerin sonu癟lar覺n覺n deerlendirilmesi ve alternatif analjezi y繹ntemlerinin hat覺rlanmas覺 gerekmektedir.
Kanserli hastan覺n ar覺 ikayetinin deerlendirilmesinde ar覺 nedeninin yan覺s覺ra fiziksel k覺s覺tl覺l覺k ile ar覺ya bal覺 veya ba覺ms覺z olarak ortaya 癟覺kan dier semptomlar覺n ele al覺nmas覺 gerekir.
Hasta ar覺 ikayeti ile bavurduunda tam bir anamnez al覺nmal覺 ve hastan覺n as覺l hastal覺覺n覺n b羹t羹n ayr覺nt覺lar覺 繹renilmelidir. Ayr覺ca bu anamnez hastan覺n ar覺s覺n覺n 繹zellikleri ve hastal覺覺n yay覺lma b繹lgeleri hakk覺nda da ipucu verilebilir.
Ar覺n覺n ne zaman balad覺覺, s羹resi, s覺kl覺覺 ve iddeti deerlendirilmelidir. Hastan覺n daha 繹nce kulland覺覺 analjezikler de ar覺 iddetinin deerlendirilmesinde 繹nemli etken olurlar. rnein, daha 繹nce nonsteroid antiinflamatuar ila癟larla kontrol alt覺na al覺nabilen bir ar覺, art覺k bu ajanlara cevap vermiyorsa iddetinin artt覺覺 sonucu ortaya 癟覺kar.
Yanma eklinde ya da dizestezik 繹zellikler ta覺yan bir ar覺 ile iddetli bat覺c覺, b覺癟ak saplanmas覺 tarz覺ndaki ar覺 bir sinir lezyonunu d羹羹nd羹r羹r. Buna kar覺n derinden gelen lokalize, s覺zlama tarz覺ndaki ar覺da kemik metastaz覺 akla gelmelidir. Kramp tarz覺nda epizodik 繹zellikler g繹steren ar覺, i癟i bo bir organ覺n tutulduunu d羹羹nd羹r羹r. G繹羹ste s覺k覺ma hissine yol a癟an s覺rt ar覺s覺 epidural spinal kord bas覺s覺n覺 akla getirmelidir.
Bu 繹zelliklerin yan覺 s覺ra ar覺n覺n s羹resi ve da覺l覺m b繹lgesi, ar覺yla birlikte ortaya 癟覺kan ve organ disfonksiyonlar覺yla seyreden semptomlar (繹r.barsak t覺kan覺kl覺覺), ar覺y覺 artt覺ran ve azaltan etkenler de deerlendirilmelidir.
Hastan覺n o g羹ne dek ald覺覺 ar覺 kesici ila癟lar da ar覺n覺n iddeti daha sonra uygulanacak y繹ntemler hakk覺nda 繹nemli ipu癟lar覺 verir. rnein nonsteroidal antiinflamatuar ila癟larla (NSA襤襤) kontrol alt覺na al覺nabilen ar覺 bir kemik metastaz覺 olabileceini, trisiklik antidepresanlar ya da karbamezapin verilerek kontrol alt覺na al覺nabilen bir ar覺 n繹ropatik ar覺y覺 akla getirmelidir.
Ayr覺ca hasta daha 繹nce basit analjezikler kullanm覺 ve hekime bavurduunda kodein ve NSA襤襤 kombinasyonlar覺n覺 kullanmakta ve buna ramen ar覺s覺 ge癟miyorsa art覺k invazif birtak覺m giriimler g羹ndeme gelecektir. Ar覺 tedavisine ge癟meden 繹nce hastaya mutlaka tam bir t覺bbi ve n繹rolojik inceleme yap覺lmal覺d覺r. B繹ylelikle ar覺n覺n k繹keni, yay覺l覺m b繹lgeleri, t羹m繹r羹n hayati organlara yak覺nl覺覺 gibi konularda 繹nemli ipu癟lar覺 yakalanabilir.
Kanser ve uygulanan tedaviye bal覺 olarak hastan覺n psikolojik durumunda meydana gelen deiiklikler, 癟evresi ile ilikileri, hastal覺a kar覺 sava覺m g羹c羹, eitim d羹zeyi ayr覺 ayr覺 deerlendirilmelidir. Ar覺 kontrol羹ne balamadan 繹nce, hastaya uygulanan y繹ntemlerin hastal覺覺n esas tedavisi olmad覺覺, tedavisinin bu konuda uzmanlam覺 hekimler taraf覺ndan ayr覺ca s羹rd羹r羹lecei, kendisine daha 癟ok ar覺 konusunda yard覺mc覺 olunaca覺 anlat覺lmal覺d覺r.
Kanser ar覺s覺 kontrol羹nde; 繹nce ar覺n覺n geni kapsaml覺 olarak deerlendirilmesi daha sonra tedavi stratejisinin belirlenmesi gereklidir.
Ar覺 iddetinin deerlendirilmesinde viz羹el analog skala, n羹merik skalalar, kategorik skalalar, y羹z skalalar覺 gibi tek boyutlu skalalar yan覺 s覺ra, ar覺n覺n emosyonel, fiziksel ve davran覺sal y繹nlerinin de irdelendii, k覺sa ar覺 deerlendirme formu, Minesota ar覺 deerlendirme formu McGill ar覺 deerlendirme formu gibi 癟ok boyutlu deerlendirme formlar覺 da kullan覺labilir.
Kanser Ar覺s覺n覺n Nedenleri
Kanserli hastada ar覺 nedeninin arat覺r覺lmas覺 s覺ras覺nda ar覺n覺n kanser d覺覺 bir neden bal覺 olabilecei unutulmamal覺d覺r. eitli yazarlara g繹re kanserli hastalarda ar覺 sendromlar覺n覺n % 3-17si kanser d覺覺 nedenlere bal覺d覺r. Kanser ar覺s覺n覺n tedavisi ile kanser d覺覺 bir nedene bal覺 ar覺n覺n kontrolu birbirinden 癟ok farkl覺d覺r. Kanserli hastalarda ar覺 繹zellikle analjeziklere cevap vermedii takdirde bu durum daha da 繹nem kazanmaktad覺r. Kanserli hastalarda planlanm覺 tedavi y繹ntemleri ile kanser ar覺s覺n覺n kontrol羹 genellikle m羹mk羹nd羹r.
Kanserli hastalarda ar覺 sendromlar覺
Kanserli hastalarda ar覺 sendromlar覺 etyolojilerine g繹re 羹癟 b羹y羹k grupta incelenebilir:
a. Hastalar覺n % 77 sinde ar覺ya hassas yap覺lar覺n t羹m繹rle invazyonu veya kompresyonuyla,
b. Hastalar覺n % 19 unda kanser tedavisi s覺ras覺nda uygulanan cerrahi, kemoterapi, radyoterapi gibi y繹ntemlere bal覺 olarak ar覺 geliir,
c. Hastalar覺n % 4 羹nde ise ar覺 kanser d覺覺 nedenlere bal覺d覺r.
Posted in Kanser ve eitleri on Austos 11th, 2007 by admin | | 0 Comments
Kan Kanserleri (L繹semiler)
TAM OLARAK B襤L襤NMEYEN B襤R NEDENLE AKYUVARLARIN AN襤 VE DENETLENEMEZ B襤襤MDE REMES襤YLE ORTAYA IKAN B襤R GRUP HASTALIK GENEL OLARAK KAN KANSER襤 (LSEM襤) OLARAK ADLANDIRILIR.
L繹semi terimi beyaz kan, yani akyuvarlar a癟覺s覺ndan zengin kan anlam覺na gelir. Kanda akyuvar say覺s覺n覺n artmas覺yla seyreden l繹semiler, kan kanserlerinin yaln覺zca bir b繹l羹m羹n羹 oluturur. Bu nedenle g羹n羹m羹zde kan dola覺m覺nda olgunlamam覺 ve tipik olmayan akyuvarlar覺n say覺ca 癟ok ya da az olmas覺na g繹re l繹semik kan kanseri ve al繹semik kan kanseri ay覺r覺m覺 yap覺lmaktad覺r.
Kan kanserleri 癟eitli akyuvar h羹crelerinin 羹retildii dokular覺 etkileyen bir t羹m繹r hastal覺覺d覺r. Dola覺mdaki kan覺 etkiledii gibi, sonu癟lar覺 癟evre kan覺nda belirgin bi癟imde g繹r羹lmeyebilir. Hastal覺ktan etkilenen h羹creler (gran羹lositler, lenfositler, retik羹lohistiyositler ve plazma h羹creleri) denetimden 癟覺karak ba覺ms覺z hareket etmeye balar ve kan h羹crelerinin 羹retildii organlara, ayr覺ca baka organ ve dokulara yerleip yap覺sal y覺k覺ma neden olurlar.
NEDENLER襤
B羹t羹n t羹m繹rler gibi kan kanserlerinin de nedenleri a癟覺kl覺a kavumam覺t覺r. Ama arat覺rmalar, kan kanserine neden olan ya da haz覺rlayan etkenler hakk覺nda 繹nemli veriler salam覺t覺r. Bunlara l繹komojen fakt繹rler, yani kan kanserini haz覺rlay覺c覺 etkenler ad覺 verilir. Baz覺 etkenlerin (繹rnein iyonlat覺r覺c覺 覺覺n覺n [radyasyon]) hastal覺a neden olduu kesinlikle bilinmekle birlikte, baz覺lar覺 hen羹z kan覺tlanmam覺t覺r.
- IRK, YA VE C襤NS襤YETE BALI ETKENLER
Yirmi d繹rt 羹lkede yap覺lan bir arat覺rmaya g繹re kan kanserinden 繹l羹m oran覺 100.000 de 6 d覺r. Ama hastal覺覺n g繹r羹lme s覺kl覺覺 toplumlara g繹re deiir; beyazlarda, Afrika ve Uzakdou k繹kenlilere g繹re iki kat daha s覺k rastlan覺r. Kronik lenfositer l繹semi Japonlarda ve inlilerde hi癟 g繹r羹lmezken, Yahudilerde son derece yayg覺nd覺r. Bunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte 覺rk, kal覺t覺m ve 癟evre etkenlerininrol羹 tart覺覺lmaktad覺r.
Hastal覺覺n g繹r羹lme s覺kl覺覺 ile ya aras覺ndaki ba覺nt覺 癟ok deikendir; Yaam覺n ilk on y覺l覺nda artan g繹r羹lme s覺kl覺覺, 3-5 yalar覺nda en y羹ksek orandad覺r. Hastal覺k 50 ya sonras覺 yeniden s覺kla覺r ve 70-75 yalar覺nda s覺kl覺覺 ikinci kez dorua ula覺r.
Ya ile hastal覺覺n deiik tipleri aras覺nda da bir ba覺nt覺 vard覺r. ocuklarda akkut lenfositer l繹semiye s覺k rastlan覺rken, akut miyeloit tip ender g繹r羹l羹r. ocukluk d繹neminde hastal覺覺n kronik bi癟imleri hemen hemen hi癟 g繹r羹lmez. Orta yalarda akut ve kronik tipler yakla覺k olarak eit orandad覺r, yal覺larda ise kronik lenfositer l繹semi ve akut miyeloit l繹semi oran覺 belirgin bi癟imde artar. Ama b羹t羹n l繹semi t羹rleri i癟inde, k繹t羹 gidili akut tipler, 繹tekilerden daha s覺k g繹r羹lmektedir.
Ayr覺ca hastal覺k, kad覺nlara g繹re erkeklerde daha yayg覺nd覺r.
Kan kanserinde kal覺tsal etkenlerin 繹nemi konusunda tart覺mal覺 g繹r羹ler vard覺r.
- 襤YONLATIRICI IINIM
襤yonlat覺r覺c覺 覺覺n覺m覺n haz覺rlay覺c覺 etkisi, insan ve hayvanlar 羹zerinde deneylerle kan覺tlanm覺t覺r. 襤nsanlarda 覺覺n覺ma bal覺 olarak gelien kan kanseri olgular覺 uzun s羹reden beri bilinir. Hiroima ve Nagazakiye at覺lan atom bombalar覺ndan sonra sa kalan insanlar 羹zerinde yap覺lan arat覺rmalarda, 覺覺n覺m覺n kan kanseri s覺kl覺覺n覺 繹nemli 繹l癟羹de art覺rd覺覺, ayr覺ca 覺覺n覺m miktar覺 ile kan kanseri aras覺nda doru orant覺l覺 bir iliki olduu a癟覺k癟a kan覺tlanm覺t覺r. Kan kanserinin radyoloji uzman覺 hekimlerde baka insanlara oranladaha s覺k g繹r羹ld羹羹 de bilinen bir ger癟ektir.
- KAN KANSER襤N襤 HAZIRLAYAN BAKA DI ETKENLER
Uzun s羹re benzol etkisinde 癟al覺an kiilerdeki akut miyeloit l繹semi s覺kl覺覺, benzol羹n hastal覺k nedeni olduu yolunda en k羹癟羹k bir kuku b覺rakmamaktad覺r. Baka maddelerle ila癟lar覺n b繹yle bir rol oynay覺p oynamad覺覺 konusunda ise kesin bir bilgi yoktur.
Akut ve kronik olmak 羹zere iki tip kan kanseri vard覺r. Bu bi癟imlerde etkilenen h羹crenin tipine g繹re miyeloit ve lenfositer olarak kendi i癟inde ikiye ayr覺l覺r. H羹cre tipine g繹re yap覺lan bu s覺n覺fland覺rmada, 繹zellikle hastal覺覺n akut bi癟imlerinde daha ender olarak 繹teki h羹cre tipleri de etkilenebilir. B繹ylece akut eozinofiler kan kanseri, bazofiler kan kanseri ve kloroma tablolar覺 ortaya 癟覺kar. Burada akut ve kronik terimlerinin hastal覺覺n klinik tablosu ile deil, kan 繹zellikleri ile ilgili olduunu vurgulamak gerekir.
AKUT KAN KANSERLER襤
Akut kan kanserlerinde balang覺癟 belirtileri 癟ok 癟eitli olduundan, hastal覺k tablosunu tan覺mlamak olduk癟a g羹癟t羹r. Yine de hastal覺覺n bulgu ve belirtilerinin 癟ou, kandaki deiikliklerden ve akut kan kanserinin yay覺l覺c覺 繹zelliinden kaynaklan覺r.
Olgular覺n yar覺s覺ndan 癟ounda ilk belirti kanama eilimindeki art覺t覺r. S覺k g繹r羹lem ilk belirtiler aras覺nda deri ve mukozalardaki purpuralar (morumsu k覺rm覺z覺 k羹癟羹k kanama odaklar覺) ile dieti ve burun kanamalar覺 say覺labilir. Kanama herhangi bir organda da g繹r羹lebilir. rnein g繹z羹n a tabakas覺, diler, beyin, beyin-omurilik zar覺 (meninks), b繹brek ve idrar kesesi, sindirim organlar覺 ve akcier zar覺nda da kanamalara rastlanabilir.
A覺r bir seyir izleyen ate, balang覺癟ta olgular覺n 羹癟te birinde g繹r羹l羹rken, akut kan kanserlerinde her olguda g繹zlenir.
Tipik bir belirti de a覺z ve yutakta kanamal覺 ve doku 繹l羹m羹ne bal覺 (nekrotik) deiimlerdir. Dil ve dudaklar kuruyup 癟atlar; dietlerinde ime, kanama ve yer yer doku 繹l羹m羹 (nekroz) g繹r羹l羹r, i癟 yanak mukozas覺 ve damakta topluine ba覺 b羹y羹kl羹羹nde kanama odaklar覺 ile i癟i kan dolu keseciklere rastlan覺r, b羹y羹yen bademcikler kanamal覺, morumsu, gri beyaz bir zarla kapl覺d覺r. Hastal覺覺n ileri evrelerinde her olguda g繹r羹len kans覺zl覺k, balang覺癟ta belli olmayabilir, ama ilerleyici nitelii ile zamanla halsizlik, ba d繹nmesi, kalp at覺lar覺nda h覺zlanma ve yorgunlukla gelen nefes darl覺覺 yarat覺r.
Hastal覺覺n balang覺c覺nda ya da daha 癟ok gidii s覺ras覺nda kanserli h羹creler t羹m dokulara yay覺larak deiik 繹l癟羹lerde y覺k覺ma yol a癟abilirler. En 癟ok u sonu癟lar g繹r羹l羹r: zellikle 癟ocuklarda yer yer 繹steoliz (b繹lgesel kemik erimesi), osteoporoz (kemik dokusunun younluunun azalmas覺) ya da iskelet sisteminde periost (kemik d覺 zar覺) tepkimesi, etkilenen b繹lgeye g繹re deiik yerel fel癟lerle ortaya 癟覺kan sinir sistemi belirtileri, akut ya da daha 癟ok belirtisiz balayan beyin-omurilik zar覺 tahriine bal覺 l繹semi menenjiti. Akut kan kanserinin klinik belirtileri aras覺nda son olarak dalak, lenf d羹羹m羹 ve karacier b羹y羹mesi dikkati 癟eker. Dalak b羹y羹mesi genellikle 繹n planda deildir. Hatta olgular覺n %40 覺nda hi癟 g繹r羹lmez. Ayn覺 bi癟imde karacier b羹y羹mesi de belirgin deildir ve olgular覺n 繹nemli bir b繹l羹m羹nde g繹r羹lmeyebilir. te yandan lenf d羹羹m羹 b羹y羹mesi 癟ocukluk 癟a覺 akut lenfositer l繹semilerinde ba, boyun yanlar覺 ve g繹羹s b繹lgelerinde 癟ok yayg覺nd覺r.
Bunlardan da anla覺laca覺 gibi akut kan kanserlerinin 癟ok 癟eitli klinik belirtileri vard覺r. Bu belirtilerin en az覺ndan hastal覺覺n balang覺c覺nda tek tek ya da birka癟覺n覺n bir arada g繹r羹lebilecei dikkate al覺n覺rsa, akut kan kanserinin kolayca baka hastal覺klarla (enfeksiyon, romatizma hastal覺klar覺 vs.) kar覺t覺r覺labilecei ve yanl覺 tan覺 koyma olas覺l覺覺n覺n y羹ksek olduu anla覺l覺r. Akut kan kanserleri 癟ok hafif ve deiken belirtilerle ortaya 癟覺ksa da, kan tahlili yap覺lmas覺n覺 gerektiren bir ya da daha 癟ok belirti mutlaka bulunur. B繹ylece tan覺ya yakla覺l覺r ya da en az覺ndan kan kanseri kukusu salam bir temel 羹zerine oturtulur.
襤NCELEMELER
KAN VE KEM襤K 襤L襤襤 襤NCELEMES襤
Kan kanseri tan覺s覺 ve h羹cre tipini belirlemek a癟覺s覺ndan ka癟覺n覺lmaz olarak en 繹nemli inceleme kan ve kemik ilii incelemesidir. G羹n羹m羹zde kan kanseri s覺n覺fland覺rmas覺nda 癟evre kan覺n incelenmesi yeterli g繹r羹lmemektedir. evre kan覺 normale yak覺n olabilir ya da belirsiz deiiklikler g繹sterebilir. O y羹zden kemik ilii ve lenf d羹羹m羹 incelemeleri de gerektirebilir. B繹ylece kan kanserinin h羹cre tipi ve h羹crelerin olgunluk dereceleri belirlenebilir.
H羹cre bi癟imine g繹re 癟eitli akut kan kanseri tipleri ay覺rt edilebilir. Bu s覺n覺fland覺rma klinik a癟覺dan olanaks覺z g繹r羹n羹rse de, 癟eitli tiplerin h羹cre bi癟imine g繹re ayn覺 tedaviye farkl覺 yan覺tlar vermesiyle dorulanmaktad覺r.
Akut kan kanserlerinde en 繹nemli bulgu kan ve kemik iliindeki olaand覺覺 h羹crelerdir. Buna kar覺n akyuvarlar ya da kemik ilii h羹crelerinde her zaman say覺sal deiiklik g繹r羹lmeyebilir.
Kanserli h羹crelerde 癟ounlukla auer cisimcikleri denen oluumlar bulunur. Bu cisimciklerin g繹r羹lmesi akut kan kanseri tan覺s覺n覺 kesinletirdii gibi, kanserin miyeloit tipte olduunu da belirtir.
G襤D襤襤
Kan kanserlerinde hastal覺覺n gidii ve sonlanmas覺 akut ve kronik bi癟imleri ile miyeloit ve lenfositer tipler aras覺nda b羹y羹k deiiklik g繹sterir. Ama kan bulgular覺 hastan覺n ya覺, hastal覺覺n evresi ve uygulanan tedavigibi 癟eitli etkenlere g繹re, ayn覺 h羹cre tipindeki kan kanserlerinde de gidi ve buna bal覺 olarak sonlanma 癟eitlilik g繹sterebilir. Kana ilikin ve kan d覺覺 etkenlerin iyi bilinmesinin yan覺nda dikkatli bir deerlendirme, olduk癟a s覺k yap覺lan iki hatay覺 繹nleyebilir.
Bunlardan ilki ve belki da en s覺k g繹r羹leni hastal覺覺n kan kanseri olmas覺 nedeni ile daha ba覺ndan sonucun k繹t羹 olaca覺n覺 kabul etmek, ikincisi ise tam tersine hi癟bir iyileme ans覺 bulunmayan olgularda a覺r覺 beklentilerle hastalar覺 ileri uzmanl覺k merkezlerinde uzun ve b覺kt覺r覺c覺 arat覺rmalarla oyalamakt覺r. A覺r gidili ve k繹t羹 sonlanan akut kan kanserlerinde, hastal覺覺n geliiminin 繹nceden belirlenmesine ve ger癟ek癟i bir deerlendirmeye yard覺mc覺 olacak baz覺 temel verileri incelemek gerekir.
Hereyden 繹nce akut lenfositer l繹semi ve akut miyeloit l繹semi aras覺nda hastal覺覺n gidii a癟覺s覺ndan temelde b羹y羹k bir fark olduu bilinmelidir. Akut lenfositer l繹semilerde tam iyileme y羹zdesi, miyeloit l繹semilere g繹re belirgin 繹l癟羹de y羹ksektir. Ayn覺 bi癟imde iyileme d繹nemi ve beklenen yaam s羹resi de akut lenfositer l繹semilerde daha uzundur.
zellikle 癟ocuklardaki ALL de ila癟 tedavisi neredeyse %100 tam iyileme salamaktad覺r. Geni 癟apl覺 bir arat覺rmada tan覺dan 5 y覺l sonra bile yaayan hastalar bildirilmitir. Bunlar覺n % 60 覺nda hi癟bir hastal覺k belirtisi g繹r羹lmemitir.
TEDAV襤
Duyarl覺 ve g羹癟 bir konu olan kan kanseri tedavisi, kullan覺ma sunulan ila癟lar覺n 癟oalmas覺 ve uygulama alan覺ndaki 癟eitlilik nedeni ile daha da karma覺klam覺t覺r. Ama kronik bi癟imler d覺覺nda kaderci bir tutumla hastal覺覺n kabullenildii ge癟mi d繹nemlere g繹re durum 癟ok farkl覺d覺r. Hastal覺覺n ilerleyii uzun s羹re denetim alt覺nda tutulabilmekte ve b羹y羹k bir oranda kesin olarak yenilebilmektedir.
- F襤Z襤KSEL TEDAV襤
1903 den beri uygulanan ve uzun s羹re tek tedavi y繹ntemi olan iyonlat覺r覺c覺 覺覺n覺m deiik bi癟imleri ile kan kanseri tedavisindeki en 繹nemli fiziksel y繹ntemdir.
- 襤LA TEDAV襤S襤 (KEMOTERAP襤)
襤la癟 tedavisi g羹n羹m羹zde kan kanseri tedavilerinin temelini oluturur. Deiik bi癟imlerde etki g繹steren bir 癟ok ila癟 birlikte kullan覺lmaktad覺r. Birden 癟ok ilac覺n birarada kullan覺lmas覺 ile daha 癟ok say覺da kanserli h羹creyi yok etme eilimi, g羹n羹m羹zde en yayg覺n tedavi anlay覺覺d覺r.
- HORMON TEDAV襤S襤
Kortikosteroid grubu ila癟lar覺n kan kanseri tedavisinde 繹nemli bir yeri vard覺r. Hormon k繹kenli bu ila癟lar覺n olumlu etkileri iki bi癟imde g繹r羹l羹r. Kan kanseri h羹crelerine 繹zel bi癟imde etki ederek kan yap覺m覺n覺 uyar覺c覺, k覺lcal damarlar d羹zeyinde de kanamay覺 ve zehirlenmeyi 繹nleyici etki g繹sterirler.
KRON襤K KAN KANSERLER襤
Deiik h羹cre tipli akut kan kanserlerinin tersine kronik kan kanserinde lenfositer ve miyeloid bi癟imler 癟ok deiik klinik belirtilere yol a癟ar. Miyeloid bi癟imde a覺r覺 dalak b羹y羹mesi belirgindir. Lenfositer bi癟imde ise b羹t羹n v羹cuttaki derin ve y羹zeysel lenf d羹羹mlerinde ayn覺 anda belirgin bir ime g繹zlenir.
KRON襤K M襤YELO襤D LSEM襤 (KML)
Kronik miyeloid l繹semi bir erikin hastal覺覺d覺r en 癟ok 30-60 ya aras覺nda g繹r羹l羹r. 25 ya alt覺nda 癟ok enderdir ve 癟ocuklarda kesinlikle ayr覺ks覺 bir durumdur. Ayr覺ca kad覺nlarda erkeklerden daha s覺k rastlanan tek kan kanseri bi癟imidir.
B羹t羹n kan kanserleri aras覺nda en belirtisiz balayan t羹rd羹r. S覺radan kan tahlili ya da chek-up s覺ras覺nda rastlant覺yla saptanan olgularda hastal覺覺n klinik belirtilerinin, kan tablosu deiikliklerinden 2-3 y覺l sonra ortaya 癟覺kt覺覺 belirlenmitir.
Hastal覺覺n en temel bulgusu belirgin ve kimi zaman a覺r覺 boyutlara ulaabilen dalak b羹y羹mesidir. Dalak b羹y羹mesi g繹r羹lmeyen olgularda KML tan覺s覺 癟ok kukuludur.
En erken ve s覺k ortaya 癟覺kan belirtiler, kar覺n ve sindirim sistemiyle ilgili olarak dalak b羹y羹mesinin yol a癟t覺覺 yak覺nmalard覺r. (sindirim g羹癟l羹羹, kar覺nda gerginlik ve dolgunluk duygusu, kimi zaman karn覺n sol yan覺nda a覺rl覺k duygusu ve ar覺). Sistemik (genel) ya da kar覺n ve sindirim sistemine ilikin belirtiler daha ge癟 ortaya 癟覺kar. Bunlarla birlikte g繹r羹len 繹teki belirtiler kans覺zl覺ktan kaynaklanan yak覺nmalar (halsizlik, 癟arp覺nt覺, nefes darl覺覺, ba d繹nmesi vb). Ya da metabolizman覺n h覺zlanmas覺na bal覺 bulgulard覺r. (rnein kilo yitimiyle birlikte genel durumun bozulmas覺). KML de kanda 羹re art覺覺 da s覺k g繹r羹l羹r. Bunun sonucunda b繹breklerde oluan 羹rik asit talar覺, ar覺 n繹betlerine yol a癟ar.
Kan tablosu
KML de kan ve kemik iliindeki en belirgin 繹zellik genel dola覺mda gran羹losit dizisinden olgunlamam覺 h羹crelerin g繹r羹lmesidir. Bu h羹crelerde belirgin bi癟imde olaand覺覺l覺k bulunur. Kemik iliinde ise ilik h羹creleri belirgin 繹l癟羹de artm覺t覺r. Akyuvar say覺s覺nda da 繹nemli bir art覺 vard覺r. Ama bu 癟eitli olgularda hatta ayn覺 olguda b羹y羹k farkl覺l覺k (15.000-500.000 mm3 aras覺nda) g繹sterir. Akyuvar say覺s覺n覺n normal ya da normalin alt覺nda olmas覺olduk癟a enderdir; akyuvar say覺s覺ndaki art覺 hastal覺覺n neredeyse deimez bir bulgusudur. Say覺lar覺 mutlak olarak artan akyuvarlar, miyelosit ve metamiyelositlerin 癟ounlukta olduu n繹trofil gran羹loblastlar ve gran羹lositlerden oluur. KML de g繹r羹len bu akyuvarlar normal bi癟imlerini bir 繹l癟羹de yitirmi, anormal yap覺da h羹crelerdir. Kemik iliinde bi癟imsel anormallik g繹steren gran羹loblastlar aras覺nda genellikle miyelositler a覺rl覺ktad覺r. Ama genel dola覺m kan覺n olduu gibi kemik iliinde de bu h羹crelerin b羹t羹n oluum evrelerinin g繹r羹lmesi nedeni ile, akut kan kanserlerinin 繹nemli bir 繹zellii olan l繹semihiatusuna rastlanmaz. Gran羹loblast art覺覺 b羹t羹n hastal覺k d繹nemi boyunca deimeyen bir bulgudur. te yandan hastal覺覺n balang覺c覺na ait tipik bir bulgu olan megakaryosit art覺覺, hastal覺k boyunca azalma g繹stererek ileri evrelerde normalin alt覺na iner. Eritroblast serisindeki bozukluk ise hastal覺覺n balang覺c覺nda g繹r羹lmeyip, ileri evrelerde ciddi boyutlara var覺r.
Kemik iliindeki bu deiikliklerle birlikte dola覺m kan覺nda da trombosit say覺s覺nda giderek azalma ve a覺r kans覺zl覺k geliir.
Hastal覺k tedavi edilmediinde kronik bir gidi g繹sterir: T羹m geliim evrelerinde akyuvar say覺s覺nda art覺 ile ortaya 癟覺kan alevlenme d繹nemlerini, kendiliinden iyileme d繹nemleri izler. Ortalama yaam s羹resi 羹癟 y覺ld覺r. Ama %25 oran覺nda 5-10 y覺l yaayan olgular da bildirilmitir. Dalakta ilerleyici bir b羹y羹me vard覺r. Kans覺zl覺k giderek a覺rla覺 ve genel durum zafiyete varacak 繹l癟羹de bozulur. 襤leri aamalarda kanama ve enfeksiyonlar da geliebilir.
Olgular覺n 癟ounda son evrede akut blastik kriz ad覺 verilen tablo geliir. ounlukla ani bi癟imde, bazen de yava yava ortaya 癟覺kan ve 繹nlenemeyen bu durum, akut kan kanserlerinin klinik ve kan belirtilerini and覺r覺r.
G羹n羹m羹zde tedavi y繹ntemleri ile hastalar覺n 癟ounda normal yaam koullar覺, 癟al覺ma etkinlii ve klinik kan tablosunda iyileme salanabilmektedir.
Akut kan kanserlerinde olduu gibi KML de de gidiin 繹nceden kestirilebilmesi i癟in baz覺 繹zelliklerin bilinmesi gerekir. Tan覺 aamas覺nda alyuvar say覺s覺nda normal ya da en az覺ndan 3.000.000 mm3 ten y羹ksek, trombosit say覺s覺 normal ve akyuvar say覺s覺 belirgin 繹l癟羹de artm覺 (50.000/mm3ten y羹ksek) hastalar genellikle daha uzun yaar. Buna kar覺n kans覺zl覺覺n h覺zl覺 gelimesi, olgunlamam覺 h羹cre ve bazofil say覺s覺n覺n artmas覺, dalak b羹y羹mesinin giderek ilerlemesi, lenf d羹羹lerinin b羹y羹y羹p y羹zeysel lenf bezlerinin imesi, 覺覺n ve ila癟 tedavisine diren癟 gelimesi, k繹t羹 gidie iaret eden bulgulard覺r.
KML tedavisi dala覺n 覺覺nlanmas覺 ve/ya da ila癟 tedavisinden oluur. Ayakta uygulanabilmesi ve daha ekonomik olmas覺 nedeni ile ila癟 tedavisi g羹n羹m羹zde daha yayg覺nd覺r. Kan kanserinin yaratt覺覺 sorunlardan biri de masraflar覺n y羹ksekliidir.
KRON襤K LENFOS襤TER LSEM襤 (KLL)
Kronik lenfositer l繹semi, 繹teki b羹t羹n kan kanseri tiplerinden 癟ok farkl覺 klinik belirtiler g繹sterir. Hastal覺k 癟ok yava gidilidir ve uzun s羹re hi癟bir belirtisi g繹r羹lmez. Hastalar genellikle baka nedenlerle yitirilir. Bu hastal覺覺 繹teki kan kanserlerinden ay覺ran 繹zellik, kanserli lenfositlerin normal lenfositlerden ay覺rt edilememesidir. G繹r羹lme s覺kl覺覺 yala birlikte artan KLL 癟ocuklarda hi癟 g繹r羹lmez ya da ayr覺ks覺 bir durumdur. 40 ya覺n alt覺nda ise 癟ok enderdir.
Klinik tablo
KLL nin bal覺ca klinik belirtileri, lenf d羹羹mlerinde b羹y羹me, dalak b羹y羹mesi, genel durumun ve kan tablosunun giderek bozulmas覺 ve enfeksiyon bi癟iminde komplikasyonlard覺r.
Derin ve/ya da y羹zeysel lenf d羹羹mleri genellikle iki yanl覺 olarak ve bir mandalinan覺n boyutunu amayacak 繹l癟羹de b羹y羹m羹t羹r; hararetli ve ar覺s覺zd覺r. Fist羹lleme g繹stermez. Dalak b羹y羹mesi KML deki kadar belirgin olmasa da hemen hemen her zaman g繹r羹l羹r.
Uzun s羹re iyi olan kan tablosu, hastal覺覺n ileri evrelerinde giderek bozulur. Kanda antikor ve n繹trofillerin azalmas覺 sonucunda 繹zellikle solunum ve idrar yollar覺 enfeksiyonlar覺 geliir. S覺k gelien bu komplikasyonlar, hastalar覺n 繹l羹m羹ne yol a癟an bal覺ca nedenlerdendir
Kan tablosu
KLL de kan ve kemik iliinin bal覺ca 繹zellikleri, kanda lenfosit a覺rl覺kl覺 bir akyuvar art覺覺 ve kemik iliinde az 癟ok belirgin lenfositler art覺覺d覺r.
Genellikle 100.000/mm3 i amayan bir akyuvar art覺覺 繹n plandad覺r. Ama akyuvar say覺s覺n覺n normal ya da normalin alt覺nda olduu olgular da bilinmektedir.
Yine de lenfosit say覺s覺n覺n artarak dola覺mdaki akyuvarlar覺n %90-99 unu oluturmas覺 tipik bir bulgudur. Bu duruma akyuvar say覺s覺 normal ve sal覺kl覺 g繹r羹nen kiilerde rastlanmas覺 son derece anlaml覺d覺r. Lenfositlerin b羹y羹k 癟ounluu olgunlamam覺t覺r ve bi癟im bak覺m覺ndan normal lenfositlerden 癟ok farkl覺 deillerdir.
KLL de lenfositler g繹r羹n羹te normal bi癟imde olmalar覺na kar覺n, ilevsel a癟覺dan normal lenfositlerden farkl覺d覺r.
Kemik iliinde lenfosit egemenlii belirgin denebilecek 繹l癟羹dedir. Hastal覺k ilerledik癟e lenfositler giderek 癟oal覺r ve normal kemik ilii dokusuna t羹m羹yle yerleerek buradaki salam dokunun azalmas覺na neden olur. Bununla birlikte kans覺zl覺k ile genel dola覺mda gran羹losit ve trombosit azalmas覺 g繹r羹l羹r.
Alevlenme ve gerileme d繹nemleri ile kronik bir gidi g繹steren KLL, olgular覺n 癟ounda 癟ok yava ilerler. Hastal覺覺n tan覺 繹ncesinde bazen hi癟 belirti vermeden uzun zaman varl覺覺n覺 s羹rd羹rmesi ve 10-20 ya da 25 y覺l yaayan hastalar bilinmesi, KLL nin san覺ld覺覺ndan daha yava gelitiini d羹羹nd羹rmektedir. Yine de hastal覺覺n 癟ok deiik bir gidi g繹sterdii unutulmamal覺d覺r. S覺k rastlanan ve orta iddette seyreden hastal覺k bi癟iminin yan覺 s覺ra iyi ve k繹t羹 huylu KLL de bilinmektedir.
Genellikle ileri yalarda rastlanan iyi huylu KLL, y覺llarca belirtisiz seyredebilir; lenf d羹羹m羹nde hafif b羹y羹me, her zaman g繹zlenmeyen dalak b羹y羹mesi, genel durumun iyilii ve lenfosit egemenliinde akyuvar art覺覺 d覺覺nda normal g繹r羹nen kan tablosu, hastal覺覺n iyi huylu bi癟imine 繹zg羹 bulgulard覺r. K繹t羹 huylu bi癟imlerde ise dalak ve lenf d羹羹mlerinde h覺zl覺 b羹y羹me, ilk evreden balayarak y羹ksek ate, genel durumda h覺zl覺 bir bozulma, erken d繹nemde kans覺zl覺k ve trombosit say覺s覺nda azalma g繹r羹l羹r. Ama bu h覺zl覺 geliim k繹t羹 huylu hastal覺覺n kendisinden 癟ok, hastal覺a ge癟 tan覺 konmu olmas覺 ile de a癟覺klanabilir
KLL tedavisi de dalaa 覺覺n覺m verme ve ila癟 tedavisinden oluur. Ayakta uygulanabilen ila癟 tedavisine g羹n羹m羹zde daha 癟ok bavurulmaktad覺r.
Posted in Kanser ve eitleri on Austos 11th, 2007 by admin | | 0 Comments
Karacier Kanseri Tedavisinde Termoterapi
Haz覺rlayan: Prof. Dr. R覺fat Yal覺n
Marmara niversitesi T覺p Fak羹ltesi Genel Cerrahi AB Bk.
Primer karacier kanseri, t羹m d羹nyada en s覺k g繹r羹len t羹m繹rlerden biridir. Deiik tipleri aras覺nda, karacier h羹crelerinden (hepotositler) gelien ve “hepatocell羹ler carcinoma-HCC” veya “hepatoma” ad覺 verilen kanser, % 80′ini oluturur. ABD’de az g繹r羹lmesine kar覺l覺k Asya ve Afrika’da 癟ok s覺k g繹r羹l羹r. Oluumunda siroz (alkol), Hepatit B_ve C enfeksiyonlar覺 繹nemli rol oynar. Herhangi bir nedenle siroz gelimi olan hastalar覺n y覺ll覺k HCC gelime riski % 3-5′dir. Ayr覺ca k羹flenmi g覺dalarda (繹zellikle baklagiller) bulunan Aflotoksin de hastal覺覺n ortaya 癟覺kmas覺nda 繹nemli bir nedendir.
Tan覺 konmas覺 genellikle g羹癟t羹r. Kar覺n sa 羹st k覺sm覺nda ar覺, bitkinlik hissi ve kilo kayb覺 en s覺k g繹r羹len klinik belirtilerdir. 1/3′羹nde sar覺l覺k g繹r羹l羹r. Karacier sirozuna bal覺, kar覺nda s覺v覺 toplanmas覺, dalak b羹y羹mesi ve sindirim sisteminden kanamalar olabilir.
Karacierin Ultrasonografik, Bilgisayarl覺 tomografi (BT) veya MR incelemeleri ile tan覺 konulma olas覺l覺覺 y羹ksektir. zellikle portal veya anjiyografik BT ile yap覺lan incelemeler 癟ok daha yararl覺 sonu癟lar verir. Karacier biyopsisi ve % 70 hastada y羹kselmi bulunan “alfa-fetoprotein-AFP” tan覺y覺 kesinletirir. AFP tan覺 i癟in spesifik olmamakla beraber, kronik karacierer hastal覺覺 olanlarda bu testin giderek artmas覺 HCC’ yi akla getirmelidir.
Tedavi se癟enekleri
Bal覺ca tedavi se癟eneklerini aa覺daki gibi s覺ralayabiliriz:
1. Cerrahi rezeksiyon (lobektomi, sa veya sol hepatektomi. vb.)
2. Karacier nakli (kadavradan veya canl覺 vericiden )
3. Alkol enjeksiyonu (%95 etanol)
4. Cryotherapi (dondurma),
5. Devask羹larizasyon (T羹m繹r羹n kanlanmas覺n覺 ortadan kald覺rmak),
6. Kemo-embolizasyon (Onkolojik ila癟lar, t羹m繹r羹 besleyen damar覺n t覺kanmas覺)
7. Kemoterapi (onkolojik ila癟lar)
8. Termoterapi (Radiofrequency ablation-RFA)
Bu y繹ntemler i癟inde, lezyonun cerrahi olarak 癟覺kart覺lmas覺 tedavi edici tek ve en 繹nemli y繹ntemdir. Se癟ilmi hasta gruplar覺nda, cerrahi olarak lezyonun karacierin. bir k覺sm覺 veya yar覺s覺yla (sa veya sol) birlikte 癟覺kart覺lmas覺yla uzun s羹reli bir yaam salanabilmektedir. Ne yaz覺k ki hepatomalar覺n ancak % 25-30′u cerrahi tedavi i癟in uygundur. Pek 癟ok karacier kanseri (癟ap覺n覺n b羹y羹k olmas覺, 繹nemli damarlar覺 tutmas覺, karacier d覺覺nda yay覺l覺m g繹stermesi, karacier i癟inde 癟ok say覺da olmas覺 veya birlikte bulunan sirozun ileri evrelerde olmas覺 gibi) tan覺 konulduu zaman cerrahi tedavi ans覺n覺 kaybetmi durumdad覺r.
Yeni gelimeler
Son y覺llarda karacier cerrahisinde 癟ok h覺zl覺 ve 繹nemli gelimeler kaydedildi. Sirozu bulunmayan hastalarda karacier rezeksiyonundan 繹l羹m oran覺 % 5′in alt覺na indi. Karacier cerrahisiyle uraan merkezlerde bu oran % 1 ise de, sirozlu hastalarda karacier rezeksiyonu sonras覺 繹l羹m oran覺 % 10-20′dir. 5-y覺ll覺k yaam s羹resi % 30-60, S-y覺lda hastal覺覺n n羹ks oran覺 % 80 ‘dir. zellikle 5 cm.den k羹癟羹k, erken evre siroz olanlardaki hepatomalarda cerrahi rezeksiyon en uygun se癟imdir.
Eer HCC say覺 ve kitlesel hacim olarak cerrahi rezeksiyonla 癟覺kart覺lam覺yorsa, sirotik karacier rezervi yeterli deil ve g繹sterilemeyen k羹癟羹k HCC odaklar覺n覺n da ortadan kald覺r覺lmas覺 isteniyorsa ‘karacier nakli” uygun bir se癟enektir. zellikle 3 cm. den b羹y羹k, 3′den 癟ok say覺da ve parankim i癟ine yerlemi hepatomalarda karacier nakli d羹羹n羹lmelidir.
Paul Brousse Hastanesi Karacier Cerrahi Merkezinden (Fransa) R. Adam i ve arkadalar覺n覺n bu temel ilkeler i癟inde uygulad覺klar覺 karacier nakillerinin sonu癟lar覺 olduk癟a baar覺l覺d覺r. Siroz zemininde gelien bir HCC’de karacier naklinden sonra 5-y覺ll覺k yaam s羹resi % 20-30, cerrahi 繹l羹m oran覺 %l0-20 ve hastal覺覺n yay覺l覺m olas覺l覺覺 %30-40′d覺r.
Cerrahi olarak t羹m繹r羹n 癟覺kart覺lmas覺 ve karacier nakli ancak bir k覺s覺m hastada uygulanabilir. zellikle t羹m繹r羹n b羹y羹k ve karacier d覺覺na yay覺ld覺覺 durumlarda, hastan覺n yaam s羹resini uzatabilmek amac覺yla dier se癟enekleri g繹z 繹n羹ne tutmak gerekir. Bu ama癟la belirli d繹nemlerde ortaya at覺lan se癟enekler, bir s羹re kendinden 癟ok s繹z ettirip, zamanla deerini kaybetti veya azald覺.
Karacierdeki t羹m繹ral kitlenin i癟ine, ultrasonografi eliinde alkol enjeksiyonu (% 95 etanol), hastalar覺n % 75′inde tam, % 20’sinde k覺smi nekroz yapmakta ve hastan覺n yaam s羹resini uzatmaktad覺r. Bu konu 羹zerinde daha 繹nceki y覺llarda geni olarak durmutuk. Karacier dokusunun arteryel ve portal ven繹z sistemden kanlanmas覺na kar覺l覺k, HCC’nin dorudan hepatik arterden kanlanmas覺 繹zellii, tan覺 i癟in radyolojik incelemelerde olduu kadar, tedavi amac覺ylada kullan覺l覺r. T羹m繹r羹 besleyen ana damar覺n i癟ine kemoterapi ajanlar覺 verilebilir, lpyodol, Gelfoam gibi maddelerle damar kanarak lezyonda nekroz olmas覺 salanabilir.
Sistemik etkili kemoterap繹tik ajanlar HCC tedavisinde 癟ok y繹nl羹 olarak denenli, fakat belirgin bir yararl覺 etki salanamad覺. Buna ramen baz覺 karacier kanseri arat覺rma merkezleri, hasta onay覺n覺 alarak yeni baz覺 ila癟 t羹rlerini deniyor.
“Cryosurgery” (dondurma) y繹ntemi, 癟elik bir 癟ubuun t羹m繹r i癟ine sokulup s覺v覺 nitrojen verilerek -190 derecede t羹m繹r羹n, 癟evresindeki bir k覺s覺m karacier dokusu ile birlikte dondurulmas覺d覺r.
Yeni bir y繹ntem: Termoterapi
Radiofrequency Ablation.,RFA diye isimlendirilen bu y繹ntem, t羹m繹r羹n i癟ine (yerletirilen, emsiye eklinde a癟覺labilir 繹zel bir 癟ubukla (prob) t羹m繹re y羹ksek frekansl覺, deiken elektrik ak覺m覺 vermektir. Bu 覺s覺 ile t羹m繹r 100 derecenin 羹st羹nde 覺s覺t覺l覺p, kanser h羹creleri 繹ld羹r羹lmektedir.
襤lk kez 1996 y覺l覺nda Rossi ve arkadalar覺n覺n (3) kulland覺klar覺 y繹ntem, son 4-5 y覺l i癟inde giderek yayg覺nlat覺 ve bu alanda 繹nemli bir tedavi se癟enei durumuna geldi. Bu y繹ntem, dorudan ciltten (petk羹tan), laparoskopik ve a癟覺k cerrahi eklinde yap覺labiliyor. Toplanm覺 10 ayr覺 癟al覺mada termoterapiye bal覺 繹l羹m oran覺 hi癟 g繹r羹lmedi. Komplikasyon oran覺 % 0-17 aras覺nda deiiyor. Bazen kanama, ate, agr覺, apse gelimesi gibi sorunlar yarat覺yor.
RFA uygulamas覺 i癟in hastan覺n ileri evre siroz olmamas覺, t羹m繹r say覺s覺n覺n beten fazla, 癟aplar覺n覺n 5-6 cm. den b羹y羹k ve kanama bozukluunun bulunmamas覺 gerekir.
Rossi ve Arkadalar覺 1 y覺ll覺k %94, 3-y覺ll覺k % 68 oran覺nda sa kal覺m bildiriyor. Hastalar覺n % 95-100′羹nde lezyonda tam nekroz salanabiliyor. Bowles ve arkadalar覺 da 99 RFA giriiminde 328 t羹m繹re y繹ntemi uygulad覺. Sadece bir hasta 繹ld羹 (% 1), yedi b羹y羹k ve 10 k羹癟羹k komplikasyon a癟覺a 癟覺kt覺. 15 ayl覺k izleme sonunda sadece 30 t羹m繹rde (% 9) n羹ks oldu. Al覺nan sonu癟lar覺n alkol enjeksiyonundan daha baar覺l覺 olduu, t羹m繹r羹n lokal kontrol羹n salanmas覺nda, etkili ve g羹venli, tekrarlanabilir bir y繹ntem olduu savunulmaktad覺r. Baar覺 oran 3 cm. den k羹癟羹k t羹m繹rlerde daha y羹ksek olurken, 5 cm. den b羹y羹k olanlarda baar覺 oran覺 d羹mektedir.
lkemizde birka癟 hastanede kullan覺lmaya balayan bu y繹ntem, Marmara niversitesi T覺p Fak羹ltesi Hastanesinde Radyoloji-Genel Cerrahi b繹l羹mleri taraf覺ndan birlikte uygulanmaya baland覺 Yak覺n zamanlarda yay覺nlanan arat覺rma sonu癟lar覺 da RFA’n覺n iyi bir lokal kontrol salad覺覺 ve sonu癟lar覺n覺n cerrahi ile k覺yaslanabileceini ileri s羹rmektedir .
Sonu癟 olarak; karacier kanserinin (HCC) tek etkin tedavi y繹ntemi cerrahidir. Ancak cerrahinin uygulanabilecei hasta say覺s覺 fazla deildir. Cerrahi rezeksiyon ve karacier nakli olana覺 bulunamayan hastalarda yaam s羹resini uzatacak deiik y繹ntemler ortaya at覺lmaktad覺r. Son y覺llarda h覺zla yay覺lan RFA (termo-terapi) al覺nan ilk sonu癟lar覺yla 羹mit vermektedir.
Posted in Kanser ve eitleri on Austos 11th, 2007 by admin | | 0 Comments
Radyo terapi ve 癟ocuklar
Radyoterapi 癟ocuk hastalar ve aileleri i癟in korkutucu olabilir. Ama yap覺lacak ilemlerin ne olduu anlat覺l覺p, uygulamal覺 olarak da g繹r羹ld羹羹nde bu korkular 癟ok hafifleyecektir. Ayr覺ca radyoterapi kliniklerindeki t羹m personel 癟ocuklarla s覺cak ilikiye 癟ok a癟覺kt覺r ve bu konuda her zaman yard覺mc覺 ve destek durumundad覺rlar.
Genellikle 3 ya ve alt覺 癟ocuklar i癟in planlama ve tedaviler 繹ncesi hafif bir anestezi ilemi gerekecektir. ocuun tedaviden 繹nce en az 3-4 saat birey yememesi gerektii i癟in genellikle sabah saatleri tercih edilir. ocuk hasta randevular覺, yetikin randevular覺ndan ayr覺 ve 繹ncelikli verilir. Anestezi, radyoterapi kliniinde ilgili anestezi uzman覺 taraf覺ndan verilir. ocuk uyuyana kadar ailesinin yan覺nda kalmas覺na izin verilir. ocuk, tedavi s羹resince bir pencere ya da kapal覺 devre TV.den anestezistin yak覺n kontrol羹 alt覺nda kal覺r. Hasta yak覺nlar覺 tedavi odas覺na giremese bile, ilemi TV ya da pencereden izleyebilir. Tedavi sonras覺 癟ocuun uyand覺r覺lmas覺 ilemi de anestezi uzman覺 taraf覺ndan yap覺lacakt覺r. ocuun uyanma s羹reci ortalama 20 dakika kadard覺r ve bu s羹re i癟inde hemireler 癟ocukla ilgilenecektir. Uyand覺rma ilemi sonunda 癟ocuk evine ya da hastanede kal覺yorsa servise g繹t羹r羹lecektir.
Daha b羹y羹k 癟ocuklar覺n radyoterapi cihazlar覺n覺n boyutlar覺ndan ve 癟覺kard覺覺 seslerden korkmalar覺 doald覺r ve buna al覺malar覺 s羹re alabilir. Bu s羹re癟, personelin yak覺n ilgisi ile olabildiince k覺salacakt覺r.
ocuk tedavileri yetikinlere oranla 癟ok daha d羹羹k dozlarla yap覺l覺r. Ama olas覺 yan etkileri ortaya 癟覺karabilmenin yetikinlere oranla 癟ok daha zor olduu a癟覺kt覺r. Bu konuda ilgili personelin azami dikkatinin yan覺 s覺ra, ailenin katk覺lar覺 da 癟ok 繹nemlidir.
Posted in Kanser Radyoterapi on Austos 7th, 2007 by admin | | 0 Comments
DAH襤L襤 (襤NTERNAL) RADYOTERAP襤
Dahili Radyoterapi, radyasyonun v羹cuda d覺ar覺dan deil, deiik tekniklerle i癟eriden verilmesi esas覺na dayan覺r. Dahili tedavinin temel amac覺, etraftaki normal dokular覺 radyasyondan koruyarak t羹m繹rl羹 b繹lgeye y羹ksek dozlarda radyoterapi verebilmektir. 2 ekilde uygulan覺r :
a) V羹cut boluklar覺na uygulanan dahili radyoterapi (襤ntrakaviter Tedavi) :
Radyoaktif kaynaklar覺n 繹zel aplikat繹rler yard覺m覺yla, doal bir v羹cut boluuna, 覺覺nlanacak doku ile temas edecek ekilde yerletirilmesi ile ger癟ekletirilir.. En yayg覺n kullan覺m alan覺 bayanlarda rahim ve rahim az覺 kanserleridir. ounlukla 繹nce harici radyoterapi uygulan覺r, takiben hastal覺k b繹lgesinde dozu art覺rabilmek i癟in dahili radyoterapiye ge癟ilir. Bu ama癟la en s覺k kullan覺lan radyoaktif madde Sezyum-137 elementidir. Sezyum kayna覺, konulduu yerde muhafaza edilebilmesi i癟in bir uygulay覺c覺 cihaz覺n i癟ine konulur. Cihaz t羹plerle aplikat繹rlere bal覺d覺r. Aplikat繹rler radyoaktif deildirler.Bunlar genellikle ar覺l覺 olmayan bir ilemle 繹rnein sadece vajinaya (ovoid) ya da vajina ile birlikte rahim i癟ine (tandem) yerletirilir. Baz覺 hastalar i癟in uygulamadan 繹nce bir sakinletirici enjeksiyonu gerekebilir. ok nadiren v羹cudun alt yar覺s覺n覺n uyuturulduu spinal anesteziye gerek duyulur. Aplikat繹rler yerletirildikten sonra, doru pozisyonda olup olmad覺klar覺n覺n kontrol羹 i癟in r繹ntgen filmi al覺n覺r, gerekirse d羹zeltme yap覺l覺r. Tedavi balamadan 繹nce, bu b繹lgeye yak覺n kritik organlardan mesane (idrar torbas覺) ve rektuma (kal覺n barsak ucu) problar yerletirilerek bu organlar覺n alaca覺 dozlar bir monit繹r yard覺m覺yla g繹r羹nt羹lenir. Bu organlar覺n belirli bir dozdan fazla almalar覺na izin verilmez. Aplikat繹rler yerletirildikten sonra personel oda d覺覺na 癟覺kar, radyoaktif kaynaklar d覺ar覺dan otomatik olarak yerletirilir. Tedavi bitiminde de otomatik olarak geri 癟ekilir. Afterloading ya da Otomatik Y羹kleme denilen bu teknikle personelin doz almas覺 繹nlenmi olur. Tedavi 癟ou merkezde ortalama birka癟 saat s羹rer ve hasta bu s羹re boyunca m羹mk羹n olduunca hareket etmemeye 癟al覺mal覺d覺r. 羹nk羹 aplikat繹rler yerinden oynayabilir ve bu doz da覺l覺m覺n覺 bozar. Tedavi i癟in 繹nceden belirlenen s羹re tamamland覺覺nda hasta evine d繹nebilir. Bu ilem genellikle birer hafta ara ile birka癟 kez tekrarlanacakt覺r. 襤lem sonunda radyoaktif kaynak kapat覺l覺p, aplikat繹rler 癟覺kart覺ld覺覺nda, t羹m radyoaktif belirtiler ortadan kalkar. Hasta asla radyasyon bulat覺r覺c覺 deildir. 襤nsan ilikilerini bu korku nedeniyle s覺n覺rlamas覺na kesinlikle gerek yoktur.
Bu ilemden sonra vajinay覺 temiz tutmak amac覺yla birka癟 g羹n vajinal koruma 繹nerilir. Bunun i癟in kullan覺lacak 繹zel maddeler konusunda hemire gerekli bilgileri verecektir. Sezyum yerletirilmesi sonras覺, ileride a癟覺klanacak olan mide ve kar覺n b繹lgesi radyoterapisi yan etkilerine benzer etkiler izlenebilir. Bu durumda mutlaka doktorunuza haber vermelisiniz. Sezyum uygulamas覺 sonras覺 d羹羹k de olsa bir lokal enfeksiyon riski vard覺r. Tedavi sonras覺 y羹ksek ate, kanama gibi belirtiler olursa, derhal doktorunuza haber vermeniz gerekir.
b) Doku i癟ine uygulanan dahili radyoterapi (襤nterstisyel Tedavi) :
Radyoaktif kaynaklar覺n t羹m繹r羹 s覺n覺rlayacak ekilde doku i癟ine yerletirilmesi esas覺na dayan覺r. En s覺k olarak meme, dudak, a覺z boluu yerleimli t羹m繹rlerde bu y繹ntem kullan覺l覺r. Bu tedavi, harici radyoterapinin tamamlay覺c覺s覺 olabilecei gibi, esas tedavi olarak da kullan覺labilir. zellikle daha 繹nce harici radyoterapi uygulanm覺 hastalarda izlenen yerel n羹ks durumlar覺nda, 癟evre normal dokulara asgari hasarla t羹m繹rl羹 dokuya yeterli doz verilebilmesi avantaj覺 ile ayr覺cal覺kl覺 bir y繹ntemdir. Bu ama癟la en s覺k 襤ridyum-192 ve Sezyum-137 elementleri kullan覺l覺r. Bu maddeler 癟ok ince ineler, kablolar ya da t羹pler eklindedir ve bu radyoaktif kaynaklar spinal anestezi ya da genel anestezi alt覺nda t羹m繹rl羹 doku 癟evresine belirli bir sistem dahilinde yerletirilir. Doru pozisyonda olup olmad覺klar覺, mutlaka r繹ntgen filmi al覺narak kontrol edilir. Bu tel ya da t羹pler, 繹nceden saat ve dakika baz覺nda hassasiyetle hesaplanan s羹rede (ortalama 3-4 g羹n) doku i癟inde kalacakt覺r. Bu s羹re i癟erisinde hasta, ilgili serviste, ayr覺 bir odada, aa覺da anlat覺lacak 繹zel g羹venlik 繹nlemleri alt覺nda kalacak ve s羹re sonunda radyoaktif kaynaklar覺n yine spinal ya da genel anestezi ile 癟覺kart覺lmas覺n覺n ard覺ndan taburcu edilecektir.
zellikle a覺z boluuna radyoaktif madde yerletirilmesi ilemi rahats覺zl覺k verici olabilir. Konumay覺 ve yemek yemeyi zorlat覺rabilir. Kaynaklar yerletirilmi durumda iken yumuak ve s覺v覺 g覺dalara izin verilecek, kimi zaman serum tak覺lmas覺 gerekebilecektir. A覺z bak覺m覺 konusunda hemireniz size yard覺mc覺 olacakt覺r. Gerek a覺z boluu, gerekse memeye yap覺lan uygulama sonras覺, kaynak 癟覺kart覺ld覺ktan birka癟 hafta sonras覺na kadar devam edebilecek ar覺 yak覺nman覺z olabilir. Bu durumu doktorunuzu haber vermeniz gerekir.
Doku i癟i tedavide 繹zel g羹venlik 繹nlemleri: V羹cunuza yerletirilen radyoaktif maddeler yerinde iken, hastane personelini ve refakat癟ilerinizin gereksiz radyasyona maruz kalmamalar覺 i癟in birtak覺m g羹venlik 繹nlemleri al覺n覺r. Uygulamadan bir g羹n 繹nce ilgili serviste tek ba覺na kalaca覺n覺z bir 繹zel odaya al覺n覺rs覺n覺z. 襤lgililer, size dikkat etmeniz gereken hususlar覺 ve yap覺lacak ilemin ayr覺nt覺lar覺n覺 anlatacakt覺r. Bu d繹nem soru sorman覺z i癟in en uygun zamand覺r. Akl覺n覺za tak覺lan her konuyu 癟ekinmeden sorman覺z, 繹nemli konular覺 unutmamak i癟in 繹nceden bir liste tutman覺z faydal覺 olacakt覺r. Kaynaklar v羹cudunuzda bulunduu s羹rece al覺nacak basit ve fakat 癟ok 繹nemli 繹nlemler unlard覺r :
- Mutlaka yaln覺z kalaca覺n覺z bir odaya al覺nacaks覺n覺z.
- Yay覺lan radyasyonu emmesi i癟in yata覺n覺z覺n iki kenar覺na kal覺n kurun levhalar yerletirilecektir.
- Gereksiz radyasyona maruz kalmamak i癟in doktor, hemire ve dier personel odan覺za sadece gerekli olduu durumlarda urayacak ve 癟ok k覺sa s羹re kalacaklard覺r.
- ok 繹zel durumlar d覺覺nda yan覺n覺zda refakat癟i kalmas覺na izin verilmeyecek, verilse de sizinle ayn覺 odada kalmayacakt覺r.
- ok 繹zel durumlar d覺覺nda ziyaret癟i kabul edilmeyecek, edilse de ziyaret 癟ok k覺sa s羹reli olacakt覺r.ocuklar覺n ve hamile bayanlar覺n ziyaretine kesinlikle izin verilmeyecektir.
- Bazen odadaki radyasyon seviyesini tespit etmek i癟in 繹zel bir 繹l癟羹m yapmak gerekebilir. Bu gibi durumlarda Geiger sayac覺 denilen bir cihaz kullan覺l覺r.
Bu basit g羹venlik 繹nlemleri ile kendinizi soyutlanm覺 hissedebilirsiniz. Bu ortamda hastal覺覺n覺z ve tedavi konusunda endieleriniz artabilir. 襤nsanlar bu gibi durumlarda endielerini deiik yollarla yenebilirler. Baz覺lar覺 tedavinin gidii hakk覺nda hereyden haberdar olarak rahat ederken, baz覺lar覺 m羹mk羹n olduunca az ey bilmeyi tercih ederler. Akl覺n覺za tak覺lan her konuda bilgi sahibi olmak sizi rahatlatacaksa, ilgili personel size yard覺mc覺 olacakt覺r. Soru sormaktan asla 癟ekinmeyiniz. 襤癟inde bulunduunuz endie ve korku haliniz, bunlar覺 yak覺nlar覺n覺z ve ilgili personel ile paylaman覺zla hafifleyecek, kendinizi daha iyi hissedeceksiniz. Birka癟 g羹nl羹k bir s羹re boyunca bir odada yaln覺z kalacaks覺n覺z. Odan覺zda kitap, dergi okuman覺z覺n, TV izlemenizin, m羹zik dinlemeneizin hi癟bir sak覺ncas覺 yoktur. Ayr覺ca unutmay覺n覺z ki, s繹zkonusu g羹venlik tedbirleri, sadece v羹cudunuzda radyoaktif kaynaklar覺n bulunduu s羹re zarf覺nda ge癟erli olacakt覺r. Kaynaklar 癟覺kart覺ld覺ktan sonra insan ilikilerinizde hi癟bir k覺s覺tlamaya gerek kalmayacakt覺r. Baz覺 hastalar kaynaklar 癟覺kart覺ld覺ktan sonra da radyasyonlu kalacaklar覺n覺, ailelerine ve arkadalar覺na zararl覺 olacaklar覺n覺 d羹羹n羹r ve endie ederler. Oysa v羹cuda yerletirilen kaynaklar 癟覺kart覺ld覺ktan sonra radyasyonun t羹m belirtileri kesinlikle ortadan kalkar ve asla bulat覺r覺c覺l覺k s繹zkonusu deildir. Bu endieden kurtulman覺n da en iyi yolu, ilgili personele sorarak bu konuda yeterli izahat覺 alman覺zd覺r. Hastaneden 癟覺kt覺ktan sonra normal yaant覺n覺za devam etmenizde de hi癟bir tehlike ve sak覺nca yoktur.
Posted in Kanser Radyoterapi on Austos 7th, 2007 by admin | | 0 Comments
HAR襤C襤 (EKSTERNAL) RADYOTERAP襤
Tedavinin i癟erii ve planlama: Harici radyoterapi, radyoterapi uzman覺n覺n, hastan覺n ve hastal覺覺n durumuna g繹re planlad覺覺 tedavinin Co-60 veya Lineer Akselerat繹r (Linac) cihazlar覺 ile, hastaya d覺ar覺dan ve belli bir mesafeden uygulanmas覺 esas覺na dayan覺r. Verilecek radyasyonun toplam dozu k羹癟羹k ve eit dozlara b繹l羹nerek, g羹nl羹k seanslar halinde haftan覺n 5 g羹n羹 uygulan覺r. Tedavi s羹resi 1 g羹nden 8 haftaya kadar deiebilen uygulamalar mevcuttur. 襤lgili personel sizin i癟in ilk g羹n bir randevu saati ayarlayacak ve tedaviniz herg羹n ayn覺 saatte uygulanmaya 癟al覺覺lacakt覺r. Bu, g羹nl羹k yaant覺n覺z覺n d羹zenini korumak a癟覺s覺ndan da faydal覺d覺r. Radyoterapiye balad覺覺n覺z zamanki genel durumunuz, ara癟 kullanmaya, uzun yolculuk yapmaya, g羹nl羹k ilerinizi ya da mesleinizi yapmaya devam etmek i癟in uygunsa, radyoterapi s覺ras覺nda da bu durumlarda bir deiiklik olmayacakt覺r. Fakat 繹zellikle uzun s羹reli tedavilerde, ilerleyen haftalarda baz覺 yan etkiler geliebilmektedir. Bu gibi durumlarda s繹zkonusu ilevler i癟in yak覺nlar覺n覺zdan yard覺m istemeniz gerekebilir.
Radyoterapi kliniindeki ilk randevunuzda tedavinizin planlamas覺 yap覺lacakt覺r. Planlama, tedavinin 癟ok 繹nemli bir b繹l羹m羹d羹r.Radyoterapi planlamas覺, radyoterapi uzman覺n覺n hastal覺覺n覺z hakk覺nda yeterli bilgiyi almas覺n覺 takiben, tedaviyi 繹nce kafas覺nda planlamas覺 ile balar. Hastal覺覺n覺z覺n durumuna g繹re, tedavi verilecek alan, verilecek g羹nl羹k ve toplam dozlar i癟in karar al覺n覺r. Daha sonra sim羹lat繹r denilen cihaz yard覺m覺yla tedavi alan覺 g繹r羹nt羹lenerek, alan覺n izd羹羹m羹 hastan覺n cildine 繹zel bir boya iaretlenir. Bu ileme sim羹lasyon denir. Sim羹lat繹r cihaz覺, tedavi cihaz覺 ile ayn覺 繹l癟eklerde dizayn edilmi bir cihazd覺r ve ondan farkl覺 olarak r繹ntgen filmi 癟ekebilir. B繹ylece her hasta i癟in mutlaka tedavi alan覺n覺n r繹ntgeni al覺narak, doru b繹lgenin tedaviye girdiinden emin olunur. Bu ilem ortalama 15-45 dakika s羹rer. Doru 繹l癟羹 al覺nabilmesi, doru pozisyonun ve doru alan覺n tespit edilebilmesi i癟in bu s羹re i癟inde hi癟 hareket etmeden uzanmak zorundas覺n覺z. Sim羹lasyon ilemi s覺ras覺nda bazen birtak覺m organlar覺n g繹r羹n羹r hale gelmesini salamak amac覺yla a覺zdan veya damardan baz覺 ila癟lar uygulanabilir.
Sim羹lasyon ilemi, tespit edilen doru alan覺n cildinize 繹zel bir boya ile iaretlenmesi ile sonlan覺r. Bu iaretleri nas覺l muhafaza edeceiniz size anlat覺lacakt覺r. 襤aretler terleme ya da giysilerinize bulama yoluyla silinmeye balayabilir. Bu y羹zden tedavi s羹resince eski 癟ama覺rlar giymeniz uygun olacakt覺r. 襤aretlerin silinmeye balad覺覺n覺 hissettiiniz zaman bunu ilgili personele derhal haber veriniz. Bu iaretleri asla kendi kendinize 癟izmeye 癟al覺may覺n覺z. Ayr覺ca tedavi alan覺na tedavi s羹resince su, krem, ila癟 vs hi癟bir maddenin temas覺 繹nerilmez ve bu 癟izgilerin 癟izildii andan tedavi sonuna kadar genel v羹cut banyosu yasaklanabilir. Bu duruma haz覺rl覺kl覺 olmak ve ilk bavuruya banyo yapm覺 olarak gelmek uygun olacakt覺r. Bu arada tedavi alan覺n覺n d覺覺ndaki b繹lgeler i癟in bu t羹r k覺s覺tlamalara kesinlikle gerek yoktur. Baz覺 merkezlerde cildinize boya yerine birka癟 yere nokta eklinde d繹vme (tat羹) yap覺labilir. Bu yanl覺zca sizin isteinizle olabilir. 羹nk羹 bu ilem biraz rahats覺zl覺k verici olabilir ve noktalar kal覺c覺d覺r.
Uygulanan 覺覺n覺n o b繹lgedeki doz da覺l覺m覺n覺 g繹rmek i癟in 繹zel y繹ntemlerle v羹cudunuzun baz覺 b繹lgelerinin 繹l癟羹s羹n羹n al覺nmas覺 gerekebilir. Tedavi ba-boyun b繹lgesine uygulanacaksa, 繹zel bir madde kullan覺larak ba ve/veya boyun b繹lgesinin kal覺b覺n覺n 癟覺kart覺ld覺覺 bir maske (orfit) her hasta i癟in ayr覺 olmak 羹zere oluturulur. Bu maske, her tedavi 繹ncesi hastan覺n ba ve/veya boyun b繹lgesine yerletirilerek pleksiglas bir levhaya sabitlenir. B繹ylece hem hastan覺n hareketsiz kalmas覺 salanarak tedaviye girecek alan覺n doruluundan emin olunacak ve hem de hastan覺n y羹z羹ne 癟izgiler 癟izilmesine gerek kalmayacakt覺r. Maske ilk seferde size tuhaf gelebilir, kullan覺m覺 zor olabilir, 繹zellikle nefes alma zorluu yaratabilir. Fakat her seferinde sadece birka癟 dakika takaca覺n覺z i癟in k覺sa s羹rede al覺man覺z zor olmayacakt覺r. Benzer tedavi kal覺plar覺 v羹cudun baka b繹lgeleri i癟in de (繹rn.pelvis) kullan覺labilir ve temel ama癟 tedavi b繹lgesinin tedavi boyunca hareketsiz kalmas覺n覺 salayabilmektir. izim ilemi bittikten sonra radyasyon fizii uzman覺n覺n yapaca覺 hesaplama ile tedavide her g羹n ne kadar s羹re kalaca覺n覺z tespit edilir.
Planlama g羹n羹, radyoterapi kliniindeki ilk g羹n羹n羹zd羹r. Muhtemeldir ki, daha 繹nce hi癟 tan覺覺k olmad覺覺n覺z birtak覺m ilemlerle, hi癟 bilmediiniz ve hatta belki korktuunuz baz覺 cihazlarla kar覺laacaks覺n覺z. Zihninizin bu konularla megul olmas覺 癟ok doald覺r. Bu y羹zden ilgili personele akl覺n覺za tak覺lan hereyi sormaktan asla 癟ekinmeyiniz. 襤nsanlar 癟ounlukla personelin youn 癟al覺ma temposunu g繹rerek, soru sormaktan 癟ekinirler. Ama bu, zihninizi igal eden bilinmezlerden kurtulman覺za engel olmamal覺d覺r. Zira a癟覺klanmayan her husus g繹z羹n羹zde b羹y羹yecektir. Ayr覺ca tedaviniz hakk覺nda soraca覺n覺z her soru, tedaviyi hem sizin i癟in, hem de ilgili personel i癟in biraz daha kolaylat覺racakt覺r.
Tedavinin uygulanmas覺 : Tedavinin ilk g羹n羹 tedirgin olman覺z olduk癟a normaldir. Ama ilk tedaviye girip, ilemi g繹rd羹kten sonra korkular覺n覺z覺n bo olduunu g繹recek, her ge癟en g羹n biraz daha rahat olacaks覺n覺z. G羹venlik nedeniyle radyoterapi b繹l羹mleri 癟ounlukla bodrum katlara ina edilir. B羹y羹k ebatl覺 cihazlar ilk g繹r羹te 繹zellikle 癟ocuk hastalar i癟in endie verici olabilir. Her t羹rl羹 endie ve korkular覺n覺z覺 ilgili personele aktarmaktan asla 癟ekinmeyiniz. Siz ne denli rahat olursan覺z, tedaviniz o denli baar覺l覺 olacakt覺r.
Radyasyon tedavisi sadece birka癟 saniyeden birka癟 dakikaya kadar deien s羹relerde ger癟ekleir. Bu tedavi kesinlikle ve tamamen ar覺s覺z bir tedavidir. Her tedavi 繹ncesi radyoterapi teknisyeni, sizi tedavi masas覺nda doru pozisyonda yat覺rarak tedaviye haz覺rlar. Bu haz覺rl覺k s覺ras覺nda m羹mk羹n olduunca rahat olman覺z, teknisyenin iini kolaylat覺racakt覺r. Doru pozisyon saland覺ktan sonra ilgili personel sizi tedavi s羹resince odada yanl覺z b覺rakmak 羹zere ayr覺lacakt覺r. Ancak onlar sizi bir kapal覺 devre televizyon sistemi ile ya da bir pencereden tedavi s羹resince dikkatle izleyeceklerdir. Bir pozisyon kaymas覺 g繹rd羹klerinde uygulamay覺 derhal sonland覺r覺p pozisyonunuzu d羹zeltmek i癟in odaya girebilirler. Ya da beklenmedik bir sal覺k sorunu kar覺s覺nda olaya an覺nda m羹dahele edeceklerdir. Ayr覺ca her tedavi odas覺nda, sizin sesinizi d覺ar覺 duyurabilmenizi ya da oda d覺覺ndaki personelin sizi ikaz edebilmesini salayacak diafon sistemi mevcuttur. Radyoterapi cihaz覺 ile sadece bir a癟覺dan tedavi m羹mk羹n olabilecei gibi, 癟ou zaman deiik a癟覺lardan tedaviye ihtiya癟 duyulur. Siz pozisyonunuzu hi癟 deitirmeden, 360 derece rotasyon 繹zellii olan cihaz, 繹nceden belirlenen a癟覺da d繹nd羹r羹l羹r. Bu s覺rada 癟覺kabilecek g羹r羹lt羹 ya da cihaz覺n g繹r羹nt羹s羹 tedirgin edici olabilir. Teknisyen size ilk tedaviden 繹nce, tedavi s覺ras覺nda neler olaca覺n覺 anlatacakt覺r.
Radyoterapi tedavisi 癟ounlukla ilk g羹n planland覺覺 ekilde sonlanmaz. Belli d繹nemlerde tedavi alan覺n覺n k羹癟羹lt羹mesi, baz覺 kritik organlar覺n korunmas覺, yeni alanlar eklenmesi gibi sebeplerle, 繹nceden belirlenmi g羹nlerde yeni planlamalar gerekecektir. Doktorunuz sizi bu konuda ilk g羹nden bilgilendirecektir. Tedavi alan覺n覺n 繹zelliine g繹re bazen filtre, bolus, kurun blok korumas覺 gibi tedaviye yard覺mc覺 ara癟lar kullan覺labilir. Doktorunuz bu konuda da size gerekli a癟覺klamay覺 yapacakt覺r.
Posted in Kanser Radyoterapi on Austos 7th, 2007 by admin | | 0 Comments
RADYOTERAP襤N襤N HEDEFLER襤 nelerdir
Uygulan覺 ekline g繹re radyoterapi genel olarak iki k覺s覺mda incelenebilir :
HAR襤C襤 (EKSTERNAL) RADYOTERAP襤
Tedavinin i癟erii ve planlama: Harici radyoterapi, radyoterapi uzman覺n覺n, hastan覺n ve hastal覺覺n durumuna g繹re planlad覺覺 tedavinin Co-60 veya Lineer Akselerat繹r (Linac) cihazlar覺 ile, hastaya d覺ar覺dan ve belli bir mesafeden uygulanmas覺 esas覺na dayan覺r. Verilecek radyasyonun toplam dozu k羹癟羹k ve eit dozlara b繹l羹nerek, g羹nl羹k seanslar halinde haftan覺n 5 g羹n羹 uygulan覺r. Tedavi s羹resi 1 g羹nden 8 haftaya kadar deiebilen uygulamalar mevcuttur. 襤lgili personel sizin i癟in ilk g羹n bir randevu saati ayarlayacak ve tedaviniz herg羹n ayn覺 saatte uygulanmaya 癟al覺覺lacakt覺r. Bu, g羹nl羹k yaant覺n覺z覺n d羹zenini korumak a癟覺s覺ndan da faydal覺d覺r. Radyoterapiye balad覺覺n覺z zamanki genel durumunuz, ara癟 kullanmaya, uzun yolculuk yapmaya, g羹nl羹k ilerinizi ya da mesleinizi yapmaya devam etmek i癟in uygunsa, radyoterapi s覺ras覺nda da bu durumlarda bir deiiklik olmayacakt覺r. Fakat 繹zellikle uzun s羹reli tedavilerde, ilerleyen haftalarda baz覺 yan etkiler geliebilmektedir. Bu gibi durumlarda s繹zkonusu ilevler i癟in yak覺nlar覺n覺zdan yard覺m istemeniz gerekebilir.
Radyoterapi kliniindeki ilk randevunuzda tedavinizin planlamas覺 yap覺lacakt覺r. Planlama, tedavinin 癟ok 繹nemli bir b繹l羹m羹d羹r.Radyoterapi planlamas覺, radyoterapi uzman覺n覺n hastal覺覺n覺z hakk覺nda yeterli bilgiyi almas覺n覺 takiben, tedaviyi 繹nce kafas覺nda planlamas覺 ile balar. Hastal覺覺n覺z覺n durumuna g繹re, tedavi verilecek alan, verilecek g羹nl羹k ve toplam dozlar i癟in karar al覺n覺r. Daha sonra sim羹lat繹r denilen cihaz yard覺m覺yla tedavi alan覺 g繹r羹nt羹lenerek, alan覺n izd羹羹m羹 hastan覺n cildine 繹zel bir boya iaretlenir. Bu ileme sim羹lasyon denir. Sim羹lat繹r cihaz覺, tedavi cihaz覺 ile ayn覺 繹l癟eklerde dizayn edilmi bir cihazd覺r ve ondan farkl覺 olarak r繹ntgen filmi 癟ekebilir. B繹ylece her hasta i癟in mutlaka tedavi alan覺n覺n r繹ntgeni al覺narak, doru b繹lgenin tedaviye girdiinden emin olunur. Bu ilem ortalama 15-45 dakika s羹rer. Doru 繹l癟羹 al覺nabilmesi, doru pozisyonun ve doru alan覺n tespit edilebilmesi i癟in bu s羹re i癟inde hi癟 hareket etmeden uzanmak zorundas覺n覺z. Sim羹lasyon ilemi s覺ras覺nda bazen birtak覺m organlar覺n g繹r羹n羹r hale gelmesini salamak amac覺yla a覺zdan veya damardan baz覺 ila癟lar uygulanabilir.
Sim羹lasyon ilemi, tespit edilen doru alan覺n cildinize 繹zel bir boya ile iaretlenmesi ile sonlan覺r. Bu iaretleri nas覺l muhafaza edeceiniz size anlat覺lacakt覺r. 襤aretler terleme ya da giysilerinize bulama yoluyla silinmeye balayabilir. Bu y羹zden tedavi s羹resince eski 癟ama覺rlar giymeniz uygun olacakt覺r. 襤aretlerin silinmeye balad覺覺n覺 hissettiiniz zaman bunu ilgili personele derhal haber veriniz. Bu iaretleri asla kendi kendinize 癟izmeye 癟al覺may覺n覺z. Ayr覺ca tedavi alan覺na tedavi s羹resince su, krem, ila癟 vs hi癟bir maddenin temas覺 繹nerilmez ve bu 癟izgilerin 癟izildii andan tedavi sonuna kadar genel v羹cut banyosu yasaklanabilir. Bu duruma haz覺rl覺kl覺 olmak ve ilk bavuruya banyo yapm覺 olarak gelmek uygun olacakt覺r. Bu arada tedavi alan覺n覺n d覺覺ndaki b繹lgeler i癟in bu t羹r k覺s覺tlamalara kesinlikle gerek yoktur. Baz覺 merkezlerde cildinize boya yerine birka癟 yere nokta eklinde d繹vme (tat羹) yap覺labilir. Bu yanl覺zca sizin isteinizle olabilir. 羹nk羹 bu ilem biraz rahats覺zl覺k verici olabilir ve noktalar kal覺c覺d覺r.
Uygulanan 覺覺n覺n o b繹lgedeki doz da覺l覺m覺n覺 g繹rmek i癟in 繹zel y繹ntemlerle v羹cudunuzun baz覺 b繹lgelerinin 繹l癟羹s羹n羹n al覺nmas覺 gerekebilir. Tedavi ba-boyun b繹lgesine uygulanacaksa, 繹zel bir madde kullan覺larak ba ve/veya boyun b繹lgesinin kal覺b覺n覺n 癟覺kart覺ld覺覺 bir maske (orfit) her hasta i癟in ayr覺 olmak 羹zere oluturulur. Bu maske, her tedavi 繹ncesi hastan覺n ba ve/veya boyun b繹lgesine yerletirilerek pleksiglas bir levhaya sabitlenir. B繹ylece hem hastan覺n hareketsiz kalmas覺 salanarak tedaviye girecek alan覺n doruluundan emin olunacak ve hem de hastan覺n y羹z羹ne 癟izgiler 癟izilmesine gerek kalmayacakt覺r. Maske ilk seferde size tuhaf gelebilir, kullan覺m覺 zor olabilir, 繹zellikle nefes alma zorluu yaratabilir. Fakat her seferinde sadece birka癟 dakika takaca覺n覺z i癟in k覺sa s羹rede al覺man覺z zor olmayacakt覺r. Benzer tedavi kal覺plar覺 v羹cudun baka b繹lgeleri i癟in de (繹rn.pelvis) kullan覺labilir ve temel ama癟 tedavi b繹lgesinin tedavi boyunca hareketsiz kalmas覺n覺 salayabilmektir. izim ilemi bittikten sonra radyasyon fizii uzman覺n覺n yapaca覺 hesaplama ile tedavide her g羹n ne kadar s羹re kalaca覺n覺z tespit edilir.
Planlama g羹n羹, radyoterapi kliniindeki ilk g羹n羹n羹zd羹r. Muhtemeldir ki, daha 繹nce hi癟 tan覺覺k olmad覺覺n覺z birtak覺m ilemlerle, hi癟 bilmediiniz ve hatta belki korktuunuz baz覺 cihazlarla kar覺laacaks覺n覺z. Zihninizin bu konularla megul olmas覺 癟ok doald覺r. Bu y羹zden ilgili personele akl覺n覺za tak覺lan hereyi sormaktan asla 癟ekinmeyiniz. 襤nsanlar 癟ounlukla personelin youn 癟al覺ma temposunu g繹rerek, soru sormaktan 癟ekinirler. Ama bu, zihninizi igal eden bilinmezlerden kurtulman覺za engel olmamal覺d覺r. Zira a癟覺klanmayan her husus g繹z羹n羹zde b羹y羹yecektir. Ayr覺ca tedaviniz hakk覺nda soraca覺n覺z her soru, tedaviyi hem sizin i癟in, hem de ilgili personel i癟in biraz daha kolaylat覺racakt覺r.
Tedavinin uygulanmas覺 : Tedavinin ilk g羹n羹 tedirgin olman覺z olduk癟a normaldir. Ama ilk tedaviye girip, ilemi g繹rd羹kten sonra korkular覺n覺z覺n bo olduunu g繹recek, her ge癟en g羹n biraz daha rahat olacaks覺n覺z. G羹venlik nedeniyle radyoterapi b繹l羹mleri 癟ounlukla bodrum katlara ina edilir. B羹y羹k ebatl覺 cihazlar ilk g繹r羹te 繹zellikle 癟ocuk hastalar i癟in endie verici olabilir. Her t羹rl羹 endie ve korkular覺n覺z覺 ilgili personele aktarmaktan asla 癟ekinmeyiniz. Siz ne denli rahat olursan覺z, tedaviniz o denli baar覺l覺 olacakt覺r.
Radyasyon tedavisi sadece birka癟 saniyeden birka癟 dakikaya kadar deien s羹relerde ger癟ekleir. Bu tedavi kesinlikle ve tamamen ar覺s覺z bir tedavidir. Her tedavi 繹ncesi radyoterapi teknisyeni, sizi tedavi masas覺nda doru pozisyonda yat覺rarak tedaviye haz覺rlar. Bu haz覺rl覺k s覺ras覺nda m羹mk羹n olduunca rahat olman覺z, teknisyenin iini kolaylat覺racakt覺r. Doru pozisyon saland覺ktan sonra ilgili personel sizi tedavi s羹resince odada yanl覺z b覺rakmak 羹zere ayr覺lacakt覺r. Ancak onlar sizi bir kapal覺 devre televizyon sistemi ile ya da bir pencereden tedavi s羹resince dikkatle izleyeceklerdir. Bir pozisyon kaymas覺 g繹rd羹klerinde uygulamay覺 derhal sonland覺r覺p pozisyonunuzu d羹zeltmek i癟in odaya girebilirler. Ya da beklenmedik bir sal覺k sorunu kar覺s覺nda olaya an覺nda m羹dahele edeceklerdir. Ayr覺ca her tedavi odas覺nda, sizin sesinizi d覺ar覺 duyurabilmenizi ya da oda d覺覺ndaki personelin sizi ikaz edebilmesini salayacak diafon sistemi mevcuttur. Radyoterapi cihaz覺 ile sadece bir a癟覺dan tedavi m羹mk羹n olabilecei gibi, 癟ou zaman deiik a癟覺lardan tedaviye ihtiya癟 duyulur. Siz pozisyonunuzu hi癟 deitirmeden, 360 derece rotasyon 繹zellii olan cihaz, 繹nceden belirlenen a癟覺da d繹nd羹r羹l羹r. Bu s覺rada 癟覺kabilecek g羹r羹lt羹 ya da cihaz覺n g繹r羹nt羹s羹 tedirgin edici olabilir. Teknisyen size ilk tedaviden 繹nce, tedavi s覺ras覺nda neler olaca覺n覺 anlatacakt覺r.
Radyoterapi tedavisi 癟ounlukla ilk g羹n planland覺覺 ekilde sonlanmaz. Belli d繹nemlerde tedavi alan覺n覺n k羹癟羹lt羹mesi, baz覺 kritik organlar覺n korunmas覺, yeni alanlar eklenmesi gibi sebeplerle, 繹nceden belirlenmi g羹nlerde yeni planlamalar gerekecektir. Doktorunuz sizi bu konuda ilk g羹nden bilgilendirecektir. Tedavi alan覺n覺n 繹zelliine g繹re bazen filtre, bolus, kurun blok korumas覺 gibi tedaviye yard覺mc覺 ara癟lar kullan覺labilir. Doktorunuz bu konuda da size gerekli a癟覺klamay覺 yapacakt覺r.
DAH襤L襤 (襤NTERNAL) RADYOTERAP襤
Dahili Radyoterapi, radyasyonun v羹cuda d覺ar覺dan deil, deiik tekniklerle i癟eriden verilmesi esas覺na dayan覺r. Dahili tedavinin temel amac覺, etraftaki normal dokular覺 radyasyondan koruyarak t羹m繹rl羹 b繹lgeye y羹ksek dozlarda radyoterapi verebilmektir. 2 ekilde uygulan覺r :
a) V羹cut boluklar覺na uygulanan dahili radyoterapi (襤ntrakaviter Tedavi) :
Radyoaktif kaynaklar覺n 繹zel aplikat繹rler yard覺m覺yla, doal bir v羹cut boluuna, 覺覺nlanacak doku ile temas edecek ekilde yerletirilmesi ile ger癟ekletirilir.. En yayg覺n kullan覺m alan覺 bayanlarda rahim ve rahim az覺 kanserleridir. ounlukla 繹nce harici radyoterapi uygulan覺r, takiben hastal覺k b繹lgesinde dozu art覺rabilmek i癟in dahili radyoterapiye ge癟ilir. Bu ama癟la en s覺k kullan覺lan radyoaktif madde Sezyum-137 elementidir. Sezyum kayna覺, konulduu yerde muhafaza edilebilmesi i癟in bir uygulay覺c覺 cihaz覺n i癟ine konulur. Cihaz t羹plerle aplikat繹rlere bal覺d覺r. Aplikat繹rler radyoaktif deildirler.Bunlar genellikle ar覺l覺 olmayan bir ilemle 繹rnein sadece vajinaya (ovoid) ya da vajina ile birlikte rahim i癟ine (tandem) yerletirilir. Baz覺 hastalar i癟in uygulamadan 繹nce bir sakinletirici enjeksiyonu gerekebilir. ok nadiren v羹cudun alt yar覺s覺n覺n uyuturulduu spinal anesteziye gerek duyulur. Aplikat繹rler yerletirildikten sonra, doru pozisyonda olup olmad覺klar覺n覺n kontrol羹 i癟in r繹ntgen filmi al覺n覺r, gerekirse d羹zeltme yap覺l覺r. Tedavi balamadan 繹nce, bu b繹lgeye yak覺n kritik organlardan mesane (idrar torbas覺) ve rektuma (kal覺n barsak ucu) problar yerletirilerek bu organlar覺n alaca覺 dozlar bir monit繹r yard覺m覺yla g繹r羹nt羹lenir. Bu organlar覺n belirli bir dozdan fazla almalar覺na izin verilmez. Aplikat繹rler yerletirildikten sonra personel oda d覺覺na 癟覺kar, radyoaktif kaynaklar d覺ar覺dan otomatik olarak yerletirilir. Tedavi bitiminde de otomatik olarak geri 癟ekilir. Afterloading ya da Otomatik Y羹kleme denilen bu teknikle personelin doz almas覺 繹nlenmi olur. Tedavi 癟ou merkezde ortalama birka癟 saat s羹rer ve hasta bu s羹re boyunca m羹mk羹n olduunca hareket etmemeye 癟al覺mal覺d覺r. 羹nk羹 aplikat繹rler yerinden oynayabilir ve bu doz da覺l覺m覺n覺 bozar. Tedavi i癟in 繹nceden belirlenen s羹re tamamland覺覺nda hasta evine d繹nebilir. Bu ilem genellikle birer hafta ara ile birka癟 kez tekrarlanacakt覺r. 襤lem sonunda radyoaktif kaynak kapat覺l覺p, aplikat繹rler 癟覺kart覺ld覺覺nda, t羹m radyoaktif belirtiler ortadan kalkar. Hasta asla radyasyon bulat覺r覺c覺 deildir. 襤nsan ilikilerini bu korku nedeniyle s覺n覺rlamas覺na kesinlikle gerek yoktur.
Bu ilemden sonra vajinay覺 temiz tutmak amac覺yla birka癟 g羹n vajinal koruma 繹nerilir. Bunun i癟in kullan覺lacak 繹zel maddeler konusunda hemire gerekli bilgileri verecektir. Sezyum yerletirilmesi sonras覺, ileride a癟覺klanacak olan mide ve kar覺n b繹lgesi radyoterapisi yan etkilerine benzer etkiler izlenebilir. Bu durumda mutlaka doktorunuza haber vermelisiniz. Sezyum uygulamas覺 sonras覺 d羹羹k de olsa bir lokal enfeksiyon riski vard覺r. Tedavi sonras覺 y羹ksek ate, kanama gibi belirtiler olursa, derhal doktorunuza haber vermeniz gerekir.
b) Doku i癟ine uygulanan dahili radyoterapi (襤nterstisyel Tedavi) :
Radyoaktif kaynaklar覺n t羹m繹r羹 s覺n覺rlayacak ekilde doku i癟ine yerletirilmesi esas覺na dayan覺r. En s覺k olarak meme, dudak, a覺z boluu yerleimli t羹m繹rlerde bu y繹ntem kullan覺l覺r. Bu tedavi, harici radyoterapinin tamamlay覺c覺s覺 olabilecei gibi, esas tedavi olarak da kullan覺labilir. zellikle daha 繹nce harici radyoterapi uygulanm覺 hastalarda izlenen yerel n羹ks durumlar覺nda, 癟evre normal dokulara asgari hasarla t羹m繹rl羹 dokuya yeterli doz verilebilmesi avantaj覺 ile ayr覺cal覺kl覺 bir y繹ntemdir. Bu ama癟la en s覺k 襤ridyum-192 ve Sezyum-137 elementleri kullan覺l覺r. Bu maddeler 癟ok ince ineler, kablolar ya da t羹pler eklindedir ve bu radyoaktif kaynaklar spinal anestezi ya da genel anestezi alt覺nda t羹m繹rl羹 doku 癟evresine belirli bir sistem dahilinde yerletirilir. Doru pozisyonda olup olmad覺klar覺, mutlaka r繹ntgen filmi al覺narak kontrol edilir. Bu tel ya da t羹pler, 繹nceden saat ve dakika baz覺nda hassasiyetle hesaplanan s羹rede (ortalama 3-4 g羹n) doku i癟inde kalacakt覺r. Bu s羹re i癟erisinde hasta, ilgili serviste, ayr覺 bir odada, aa覺da anlat覺lacak 繹zel g羹venlik 繹nlemleri alt覺nda kalacak ve s羹re sonunda radyoaktif kaynaklar覺n yine spinal ya da genel anestezi ile 癟覺kart覺lmas覺n覺n ard覺ndan taburcu edilecektir.
zellikle a覺z boluuna radyoaktif madde yerletirilmesi ilemi rahats覺zl覺k verici olabilir. Konumay覺 ve yemek yemeyi zorlat覺rabilir. Kaynaklar yerletirilmi durumda iken yumuak ve s覺v覺 g覺dalara izin verilecek, kimi zaman serum tak覺lmas覺 gerekebilecektir. A覺z bak覺m覺 konusunda hemireniz size yard覺mc覺 olacakt覺r. Gerek a覺z boluu, gerekse memeye yap覺lan uygulama sonras覺, kaynak 癟覺kart覺ld覺ktan birka癟 hafta sonras覺na kadar devam edebilecek ar覺 yak覺nman覺z olabilir. Bu durumu doktorunuzu haber vermeniz gerekir.
Doku i癟i tedavide 繹zel g羹venlik 繹nlemleri: V羹cunuza yerletirilen radyoaktif maddeler yerinde iken, hastane personelini ve refakat癟ilerinizin gereksiz radyasyona maruz kalmamalar覺 i癟in birtak覺m g羹venlik 繹nlemleri al覺n覺r. Uygulamadan bir g羹n 繹nce ilgili serviste tek ba覺na kalaca覺n覺z bir 繹zel odaya al覺n覺rs覺n覺z. 襤lgililer, size dikkat etmeniz gereken hususlar覺 ve yap覺lacak ilemin ayr覺nt覺lar覺n覺 anlatacakt覺r. Bu d繹nem soru sorman覺z i癟in en uygun zamand覺r. Akl覺n覺za tak覺lan her konuyu 癟ekinmeden sorman覺z, 繹nemli konular覺 unutmamak i癟in 繹nceden bir liste tutman覺z faydal覺 olacakt覺r. Kaynaklar v羹cudunuzda bulunduu s羹rece al覺nacak basit ve fakat 癟ok 繹nemli 繹nlemler unlard覺r :
- Mutlaka yaln覺z kalaca覺n覺z bir odaya al覺nacaks覺n覺z.
- Yay覺lan radyasyonu emmesi i癟in yata覺n覺z覺n iki kenar覺na kal覺n kurun levhalar yerletirilecektir.
- Gereksiz radyasyona maruz kalmamak i癟in doktor, hemire ve dier personel odan覺za sadece gerekli olduu durumlarda urayacak ve 癟ok k覺sa s羹re kalacaklard覺r.
- ok 繹zel durumlar d覺覺nda yan覺n覺zda refakat癟i kalmas覺na izin verilmeyecek, verilse de sizinle ayn覺 odada kalmayacakt覺r.
- ok 繹zel durumlar d覺覺nda ziyaret癟i kabul edilmeyecek, edilse de ziyaret 癟ok k覺sa s羹reli olacakt覺r.ocuklar覺n ve hamile bayanlar覺n ziyaretine kesinlikle izin verilmeyecektir.
- Bazen odadaki radyasyon seviyesini tespit etmek i癟in 繹zel bir 繹l癟羹m yapmak gerekebilir. Bu gibi durumlarda Geiger sayac覺 denilen bir cihaz kullan覺l覺r.
Bu basit g羹venlik 繹nlemleri ile kendinizi soyutlanm覺 hissedebilirsiniz. Bu ortamda hastal覺覺n覺z ve tedavi konusunda endieleriniz artabilir. 襤nsanlar bu gibi durumlarda endielerini deiik yollarla yenebilirler. Baz覺lar覺 tedavinin gidii hakk覺nda hereyden haberdar olarak rahat ederken, baz覺lar覺 m羹mk羹n olduunca az ey bilmeyi tercih ederler. Akl覺n覺za tak覺lan her konuda bilgi sahibi olmak sizi rahatlatacaksa, ilgili personel size yard覺mc覺 olacakt覺r. Soru sormaktan asla 癟ekinmeyiniz. 襤癟inde bulunduunuz endie ve korku haliniz, bunlar覺 yak覺nlar覺n覺z ve ilgili personel ile paylaman覺zla hafifleyecek, kendinizi daha iyi hissedeceksiniz. Birka癟 g羹nl羹k bir s羹re boyunca bir odada yaln覺z kalacaks覺n覺z. Odan覺zda kitap, dergi okuman覺z覺n, TV izlemenizin, m羹zik dinlemeneizin hi癟bir sak覺ncas覺 yoktur. Ayr覺ca unutmay覺n覺z ki, s繹zkonusu g羹venlik tedbirleri, sadece v羹cudunuzda radyoaktif kaynaklar覺n bulunduu s羹re zarf覺nda ge癟erli olacakt覺r. Kaynaklar 癟覺kart覺ld覺ktan sonra insan ilikilerinizde hi癟bir k覺s覺tlamaya gerek kalmayacakt覺r. Baz覺 hastalar kaynaklar 癟覺kart覺ld覺ktan sonra da radyasyonlu kalacaklar覺n覺, ailelerine ve arkadalar覺na zararl覺 olacaklar覺n覺 d羹羹n羹r ve endie ederler. Oysa v羹cuda yerletirilen kaynaklar 癟覺kart覺ld覺ktan sonra radyasyonun t羹m belirtileri kesinlikle ortadan kalkar ve asla bulat覺r覺c覺l覺k s繹zkonusu deildir. Bu endieden kurtulman覺n da en iyi yolu, ilgili personele sorarak bu konuda yeterli izahat覺 alman覺zd覺r. Hastaneden 癟覺kt覺ktan sonra normal yaant覺n覺za devam etmenizde de hi癟bir tehlike ve sak覺nca yoktur.
Posted in Kanser Radyoterapi on Austos 7th, 2007 by admin | | 0 Comments
Radyoterapi A癟覺klama
Radyoterapi, radyoaktif 覺覺nlarla tedavi demektir. Kanser olgular覺nda ameliyat ve kemoterapi gibi bir tedavi y繹ntemidir ve tek ba覺na yap覺labilecei gibi, ameliyat 繹ncesi, sonras覺 ya da kemoterapi beraberliinde uygulanabilir.
Yakla覺k 100 y覺l 繹nce radyoaktif 覺覺nlar覺n kefinden bu yana radyasyon, t覺pta tehis (radyoloji) ve tedavi (radyoterapi) amac覺yla, giderek yayg覺nlaarak kullan覺lmaktad覺r. Radyoterapide daha g羹癟l羹 覺覺nlar kullan覺lmas覺na ramen hasta tedavi s覺ras覺nda, r繹ntgen 癟ekiminde olduu gibi, ilemi hissetmez. Radyasyonun tehlikeleri hakk覺ndaki yayg覺n endielere kar覺n, t覺p bug羹n radyasyonun kullan覺lmas覺nda yeterince bilin癟li ve deneyimlidir. Radyasyon tedavisi, gerei gibi kullan覺ld覺覺nda riski 癟ok az, yararlar覺 ise 癟ok daha fazla olan bir tedavi modelidir.
Radyoaktif 覺覺nlar, tedavi edilen b繹lgedeki kanser h羹crelerini yok ederek etkilerini g繹sterirler. Bu arada tedavi alan覺 i癟indeki normal h羹creler de bu 覺覺nlardan k繹t羹 etkilenseler de, onlar覺n kendilerini onarma yetenekleri vard覺r. Dolay覺s覺yla radyasyona bal覺 normal doku hasar覺 癟ou kez ge癟icidir. Muhtemel yan etkilerden olabildiince ka癟覺nmak amac覺yla radyoterapide verilmesi planlanan toplam doz, seanslara b繹l羹nerek verilir.Genellikle haftan覺n be g羹n羹, g羹nde bir seans eklinde uygulan覺r ve hafta sonu hastan覺n dinlenmesi 繹ng繹r羹l羹r. B繹ylece normal h羹crelerin iyilemesine de f覺rsat tan覺nm覺 olur.
Radyasyon tedavisi, Co-60 ya da Lineer Akselerat繹r gibi cihazlar arac覺l覺覺yla v羹cudun d覺覺ndan (harici radyoterapi) veya v羹cut boluklar覺 ya da doku i癟ine radyoaktif maddelerin yerletirilmesi yoluyla i癟erden (dahili radyoterapi) ger癟ekletirilir. Tedavilerin ekli hastan覺n ya覺, genel sal覺k durumu, tehis edilen kanserin t羹r羹, evresi, yerleim yeri gibi bir癟ok 繹nemli fakt繹re bal覺d覺r. Bu tedavi kararlar覺, bir癟ok farkl覺 t覺p bran覺ndan uzman hekimlerin hastay覺 en ba覺ndan beri birlikte g繹r羹p deerlendirmeleri sonucu al覺n覺r ve her hasta ayr覺 deerlendirilir. Bu nedenle ayn覺 tip kanser hastas覺 bile olsalar, her hastan覺n tedavisi kendi artlar覺nda planlan覺r.
Harici radyoterapi sizi radyoaktif yapmaz. Tedaviniz s羹resince ve sonras覺nda dier insanlarla (癟ocuklar dahil) ayn覺 ortamda birlikte olman覺zda 癟evrenizdekiler a癟覺覺ndan hi癟bir sak覺nca yoktur. Evde kulland覺覺n覺z hi癟bir eyan覺z覺 ay覺rman覺za kesinlikle gerek yoktur. Radyasyon, asla bula覺c覺 bir 繹zellik ta覺maz.
Posted in Kanser Radyoterapi on Austos 7th, 2007 by admin | | 0 Comments
Sonraki Sayfa »